درباره ماهی ها

نحوه زندگی و...

شرايط زمين براي استخر سازي

توپو گرافی :

 

استخر پرورش ماهي

 

بهترین زمین برای احداث مزارع پرورش ماهیان گرمابی زمین مسطح یا نسبتا مسطح است.زمین هایی که دارای تپه ماهورهای زیاد ويا گودال ودره هستند برای احداث پرورش ماهیان گرمابی مناسب نیستند .

در این گونه زمین ها یا هزینه هاي خاک برداری وتسطيح اوليه زیاد است یا تنها قسمتی ازوسعت زمین قابل بهره برداری است.به علاوه امکان احداث استخرهای منظم وجود نداشته ویا محدود است.در بیشتر این موارد امکان تسطیح بستر استخر و شیب دادن مناسب آن وجود ندارد.در چنین مواردی صید نیزآسان واقتصادی نخواهد بود.در شیب های تند مقدار خاک برداري برای استخر سازی زیاد خواهد بود.و توپوگرافی لغتی است که برای توصیف شکل زمین به کار می رود،خواه زمین مسطح یا نا هموار و در ارتفاع بالا یا پایین قرار داشته باشد.توپوگرافی زمین در نحوه ساختن نوع استخر پرورش ماهی موثر است.

استخر را می توان در دره یا زمین هموار به اشكال مهندسی مربع مستطیل و غیره احداث نمود.این موارد به انضمام اندازهء استخر بر حسب توپوگرافی و نیاز پرورش دهنده تعیین می شود. با صرفه ترین توپوگرافی برای استخر ماهی آن است كه به پرورش دهنده اجازه دهد استخر را با استفاده از شیب زمین از آب پر و تخلیه کند.

استخر هایی که بر زمین شیب دار ساخته شوند به آسانی قابل تخلیه می باشند .

اگر استخر بر زمین مسطحی احداث شود کف استخر را باید شیب داد تا با کمک نیروی ثقل آن را تخلیه کرد. در غیر این صورت می بایست آب را پمپاژ کرد. ضمناَ احداث استخر در زمین هایی که سطح آنها بالاتر از زمین های اطراف باشد،باعث می شود که آب موجود در استخر ها به زمین های اطراف نشت کرده و باعث بالا آمدن سطح آب زیر زمینی می گردد.که امکان کشاورزی در آن زمین ها را کم می کند. مورد بالا در زمين هايي كه خاك بافت غير رسي(رسي كمتر از 60 درصد)دارد مشكلات بيشتري ايجاد مي كند .

احداث استخر در زمین هایی كه سطح آن پایین تر از زمین های اطراف است،در زمان بارندگی آب حاصل از نزولات آسمانی از زمین های اطراف وارد استخر شده و مشکلات عدیده ای در پرورش ماهی ایجاد می کند،از این نظر برای پرورش ماهی مناسب نیست. اگر چه تخليه مانده آب استخرها از طريق پمپاژ عملي مي باشد با وجود اين براي مزارع بزرگ اقتصادي و آسان نخواهد بود

شرایط خاک :

دومین عامل مهم در در انتخاب محل احداث مزرعه پرورش ماهی ، خاک منطقه می باشد .

تعریف خاک:

از نقطه نظر علوم مختلف تعاریف مختلفی از خاك به عمل آمده است.از نظر کشاورزی ، خاک ماده ای است که گیاه در آن قابل رشد و نمو باشد.از نظر زمین شناسی ، کلا به مواد سخت و جدا از همی که از تجزیه سنگی حاصل شده اطلاق

می شود.از نظر مهندسی ، خاک عبارت است از هرگونه مواد معدنی تحکیم نیافته ای که از ذرات جامد مجزا از هم که حفرات بین آن ها را هوا و سایر گازها و مایعات علی الخصوص آب اشغال کرده اند.پس متخصصین امور کشاورزی بیشتر به خاک های ارگانیک ( آلی ) توجه دارند و مهندسین بیشتر به خا ک های غیر ارگانیک و وخواص فیزیکی خاک .

 

طبقه بندی خاک بر اساس مشخصات فیزیکی :

الف- شن وماسه ( خاک های درشت دانه ) : این خاک از ذرات غیر چسبنده ، مد ور یا گوشه دارو از همان مواد معدنی سنگ اصلی(بدون تغير شيميايي عمده) تشکیل یافته اند .

ب- رس : خاکی است مرکب از ذرات میکروسکوپی بسیار ریز که از تجزیه شیمیایی مواد متشکلهء سنگ ها حاصل می شود .به صورت مرطوب دارای پلاستیسیته از حد متوسط تا خیلی زیاد بوده و وقتی که خشک باشد بسیار سخت می شود. چنانچه که با ناخن روی آن کشیده شود به سختی خط می افتد. اين خاك شديدا چسبنده مي باشد.قدرت تورم خاك رس در مجاورت رطوبت بسيار بالاست .

 

ج- رس آلی ( ارگانیک ) : نوعی از خاک رس است که حاوی مقداری مواد آلی بسیار ریز می باشد.اینگونه خاک ها به هنگام اشباع بودن بسیار تراکم پذیرند،اما وقتی که خشک باشد مقاومت آن بسيار بالاست.رنگ آن معمولاَ خاکستری تیره یا سیاه بوده و ممکن است بوی به خصوصی نيز داشته باشد.

قدرت خاک در نگه داشتن آب در خود

بهترین خاک برای استخر پرورشی ، خاکی است که مقدار زیادی رس دارد.خاک رس آب را به خوبی در خود نگه می دارد.هنگامی که محل استخر ماهی با فراهم بودن آب به اندازه کافی پیدا شد ، پرورش دهنده باید خاک آن را امتحان کند.با لمس کردن خاک می توان اطلاعات زیادی کسب کرد،اگر در ضمن لمس كردن خاک کیفیتی خشن و سخت داشته باشد،احتمالاَ مقدار زیادی سنگ ریزه دارد.چنانچه خاک حالت نرم ولغزنده داشته باشد،می باید مقدار قابل ملاحضه ای رس در آن موجود باشد که برای حوضچه ماهی مناسب خواهد بود .

یکی از روش های تشخیص آنکه آیا خاک برای استخر پرورش ماهی مطلوب است یا خیر،این است که مقداری از آن را با آب مخلوط کرده تا مرطوب شود.سپس خاک رادر مشت فشرده و اگر خاک شکل خود راكه با فشار دست به وجود آمده حفظ کند برای استخر ماهی مرغوب است.باید به خاطر داشت هر اندازه مقدار رس خاک بیشتر باشد برای احداث استخر ماهی بهتر خواهد بود.اگر خاک شنی باشد یا رس زیاد نداشته باشد،پرورش دهنده باز هم می تواند به ساختن استخر ماهی بپردازد.برای ساختن استخر در این خاک ها راه هایی وجود دارند،ولی پرورش دهنده باید مطلع باشد که احداث استخر پرورش ماهی در این نوع خاک ها مستلزم کار بیشتری می باشد و ممکن است به همان اندازه موفقیت آمیز نباشد.

شناسایی خاک های صحرایی ریز دانه

در اینجا ابتدا ذرات ریزتر از الک نمره 1.4 راازبقیه خاک نمونه جدا کرده و آن ها را نمناک می کنیم.(اگر خشك بود به آن آب مي زنيم و اگر آب زياد داشت مي گذاريم تا مقداري از آب آن تبخير شده و خشك شود) سپس می توانیم آزمایش زیررا برای شناسایی این گونه مواد ابداع شده است انجام دهیم .

الف- آزمایش تکان دادن: مقداری از نمونه نمناک رادر کف دست قرار داده،دست را تکان می دهیم تا آب نمونه کم و بیش رو بزند.جلای سطحی خاك که با رو زدن آب پیدا می شود،با فشار دادن نمونه میان انگشتان از بین می رود.با این آزمایش،نمونه به گروه زیر تقسیم می شود :

1- ماسه دانه ریز:آب نمونه به سرعت رو می زند وسطح آن سریعاَ جلا می گیرد.

2- لای:آب نمونه دیر رو می زند وسطح آن به کندی جلا می گیرد.

3- رس:آب نمنه به هیچ وجه رو نزده و جلا نمی گیرد.

آزمایش مقاومت خشک خاك:نمونه خاک را در هوا با آفتاب يا گرمخانه خشک می کنیم تا به شکل کلوخ در آید.کلوخ خشک را با فشار انگشتان خرد می کنیم.

مقاومت نمونه در برابر خرد شدن مقیاسی از مقدارمواد کلوئیدي ( رسی ) در آن است.توسط این آزمایش گروه های زیر را می توان تشخیص داد :

1- خاک رس : مقاومت آن در حالت خشک زیاد است

2- لای : مقاومت آن در حالت خشک زیاد است

 3- ماسه ریز : مقاومت آن در حالت خشک خیلی کم است

 

شناسایی خاک نباتی :

اگر در زمین خرده سنگی ریز دانه،مقدار خاک پوسیده ناشی از رستنی ها بیش ازخاک معدنی باشد ،آن راخاک نباتی می ناميم.خاک نباتی پوک و متخلخل است وبه نحو زیر شناسایی و دسته بندی می شود

طرز شناسایی: خاک نباتی را در دست گرفته ومی فشاریم تا له شود واز میان انگشتان بیرون آید.

1- خاک نباتی تجزیه شده:از میان انگشتان تنهاآب زلال ،یازردقهوه ای رنگ بیرون می آید .

2- خاک نباتی تا حدی تجزیه شده: از لای انگشتان آب گل آلود تا نصب خاک نباتی لجن بیرون می آید و آن چه در دست می ماند ،حالت خمیری شکل داشته و ساختمان نباتی آن مانند خاک نباتی له شده نمایان است.

3- خاک نباتی کاملاَ تجزیه شده: همه یا نزدیک به همهء خاک نباتی مانند لجن از میان انگشتان خارج می شود .

اختصاصات فیزیکی خاک برای استخر

کف استخر ها باید در لایه های کم نفوذ قرار گیرد.بنابر این اگر زمین،ا لايه کم نفوذ مناسب ندارد،بایستی امکان قرار دادن کف استخرها درون خاکی که حتی الامکان ضریب آبگذاری آن كمتر از 5 در 10-6 متر برثانیه است،وجود داشته باشد.

باید دیواره های استخر حتی المقدور درون لایه های نفوذ ناپذیر یا کم نفوذ قرار گیرد.اگر زمین رس کافی ندارد،برای ساختن دیواره ها باید امکان استفاده از خاکی که ضریب آبگذاری آن باید تا حد امکان از يك در 10-4 متر برثانیه باشد،وجود داشته باشد.

-شاخص پاياني خاك در مواقعي كه رس آن كم است نبايد از 8 درصد كمتر باشد وتا حد امكان بايد آن را 20 درصد بالا برد.

-شاخص پاياني درخاك هاي رس داربراي ساختن ديواره ها بايد از 30 درصد بيشتر باشد.

-حد روان بودن خاك هاي كم رس براي كوبيدن مناسب بايد حدود 35 درصد باشد.

- حد روان بودن خاك هاي رسي غير قابل نفوذ بايد كمتر از 60 درصد باشد.

-برای استفاده هرچه بیشتر از تابش نور آفتاب باید در طراحی مزرعه حتی المقدور امکان قرار دادن طول استخر ها در جهت شرقی – غربی وجود نداشته باشد.

- میزان رس خاک باید تا حد امکان از 25 درصد و مخلوط شن و لای از 75 درصد کمتر نباشد،مشروط بر این که لای موجود بتواند فضا های خالی بین شن ها را پرکند .

توضيح اينكه:حد روان بودن خاك عبارت است از مقدار رطوبتي كه خاك به خود مي گيرد يعني اگر رطوبت بيشتر در خاك باشد با جريان يافته و اگر كمتر از آن حد شود خاك بصورت خمير در مي آيد.

- اختصاصات شیمیایی خاک

PH خاک حتی المقدور خنثی ویا کمی در جهت قلیایی باشد.اگر PH آب اسیدی است،PH خاک حتماَ باید قلیایی باشد. براي خاك هاي اسيدي PH آب بايد حتما قليايي باشد .

هدایت الکتریکی خاک در لایه های فوقانی و لایه های بالاتر از اولین لایه نفوذ ناپذیر بايد در حدی باشد که حتی المقدور امکان کشت جو در آن وجود داشته باشد.چنین خاکی برای پرورش ماهیان گرمابی مورد نظر ،مناسب خواهد بود.برای استحصال صد در صد و محصول مناسب جو ،هدایت الکتریکی عصارهء اشباع خاک باید از 6000 و هدایت الکتریکی خاک از 4000 میکرو موس بر سانتی متر مربع تجاوز نکند.اگر این ارقام به ترتیب برای خاک و،آب 7400 و 4900 میکرو موس بر سانتی متر مربع باشد،تنها 75 درصد محصول دهی از زمین را می توان انتظار داشت.در صورت تامین آب کافی ، هدایت الکتریکی 10000 میکرو موس بر سانتی متر مربع برای رشد و نمو ماهیان پرورشی (كپور ماهيان) ایراد چندانی ندارد ولی برای تکثیر مناسب نخواهد بود.

خاک باید از نقطه نظر پتاسیم ،فسفر و ازت غنی باشد.هرجه تراکم این سه عنصر بیشتر باشد ،میزان مصرف کود شیمیای کمتر خواهد بود.

میزان فلزات سنگین موجود در خاک نباید در حدی باشد که در مجموع با فلزات سنگین موجود در آب از حدود داده شده در بخش شناسایی آب بیشتر باشد. تا حد امكان از كاربرد خاك هاي سولفاته كه باعث اسيدي شدن آب ميشود بايد خودداري كرد

آب مورد نیاز استخر های پرورش ماهی

منظور از آب استخر پرورش ماهی آب مورد نیاز برای آب گیری و پر کردن حجم هندسی استخر و آب مصرفی در طول دوره پرورش است که با توجه به عوامل زیر تعیین می گردد :

تبخیر

از آنجایی که میزان تبخیر در نقاط مختلف کشور متفاوت است ، بنابراین آب لازم برای جبران میزان تبخیر نیز متفاوت خواهد بود.بدین ترتیب در نقاط معتدله مثل گیلان و مازندران ، آب لازم برای جبران تبخیر 1.5 تا 2 در ثانیه در واحد هکتار است در صورتي كه در خوزستان اين ميزان به 3 تا 4 ليتر در ثانيه هم ميرسد كه مي بايستي در براوردهاي تامين آب در نقاط مختلف به اين مساله توجه شود.

شایان ذکر است که شدت تبخیر نیز بستگی به شدت وزش باد ، شدت تابش نور خورشید و دمای هوای منطقه دارد .

به طور کلی اگر در منطقه معتدله آب تازه وارد استخر نکنیم ، روزانه مقدار 13 تا 17 میلی متر سطح آب استخر بخاطر تبخیر پایین خواهد آمد. البته این کاهش در ماه های خیلی گرم تیر و مرداد و شهریور اتفاق خواهد افتاد.و در ماه های دیگر کمتر خواهد بود.این کمبود آب در صورت بارندگی(به نسبت ميزان بارندگي) جبران می شود .

در مناطق گرمسيري سطح آب يك هكتار استخر روزانه 26 تا 34 ميلي متر پايين تر ميرود كه بايد با برقراري جريان آب تازه آن را جبران نمود .

نفوذ پذیری

دومین عامل مهم در برآورد میزان آب ، خاک منطقه است.جنس خاک ، بافت خاک ، ترکیب خاک در میزان نفوذ پذیری حائز اهمیت است.هر چه درصد رس خاک بیشتر باشد ،میزان نفوذ پذیری آن کمتر خواهد بود که داشتن حداقل 30 رس درصد الزامی است.

پرت آبی : عبارت از نشست از طریق دیواره ها و دریچهئ های خروجی است .

شرایط شیمیایی آب ها :

( PH ) آب باید حدود 7 تا 8 باشد.اکسیژن آب هم نباید کمتر از 6 میلی گرم در لیتر باشد(در مورد ماهيان خاوياري).در مورد کپور تا 4 نیز قابل تحمل است.اکسیژن از 8ميلي گرم به بالا نشانه اکسید اسیون شدید می باشد ( مخصوصاَ وقتی که درجه حرارت آب زیاد می باشد )نتیجه این امر رشد بی رویه زی شناورگیاهی است که ممکن است در طول شب به علت مصرف شدید اکسیژن توسط زی شناوران و ماهیان ، میزان اکسیژن در نزدیکی های صبح بسیار کم شده و ماهیان با کمبود اکسیژن رو به رو شوند .

هر چه گاز CO2 بیشتر باشد مخصوصاَ برای ماهیان سردآبی بهتر است. اما وجود گاز CO2 در استخر های ماهیان گرمابی که PH آن بالاست درشب موجب کاهش PH می شود ، زیرا در شب با آب ایجاد اسید ضعيف HCO3 نموده که این ترکیب در روز شکسته می شود . اما میزان CO2 نباید از میزان 5 میلی گرم تجاوز کند .

مقدار گاز SH2 در استخر باید در حد صفر باشد ، وجود گاز SH2 نشان دهنده ء آلودگی شدید در کف استخر است که باید مرتباَ لجن زدایی شود .

برای این کاردرموقع ساخت، دریچه های خروجی استخرها پیش بینی می شود(در غير اين صورت مشكل لجن زدايي با هزينه هاي بسيار بالا و همچنين خطرات آلودگي و مسموميت و تلفات ماهي هر ساله پيش خواهد آمد).

كل آهن موجود در استخر فقط تا 1 ميلي گرم در ليتر مجاز است. سولفات ها حد اكثر تا 10 ميلي گرم در ليتر مي توانند موجود باشند.

ازت :ترکیبات ازت به صورت نیترات ، نیتریت و آمونیاک در محیط وجود دارند . در رودخانه های غیر آلوده میزان ازت بین 5 0. 0 تا 1/0 میلی گرم در لیتر است.در استخر ها باید بین 2 تا 3 میلی گرم در لیتر باشد.

میزان فسفر از 5/0 میلی گرم در لیتر نباید بیشتر باشد.

میزان کلر از یک میلی گرم در ليتر نباید بیشتر باشد.

میزان شوری نیز تا 3 گرم در هزار قابل قبول است.

سختی آب : از نقطه نظر سختی ، بایستی غلظت کربنات موجود در آب در حد آب های سخت باشد.(100 تا 200 قسمت در ميليون)

هدایت الکتریکی آب وروی تاحد امکان بایستی 2000 میکرو موس برEC سانتی متر مربع تجاوز نکند. بدیهی است از لحاظ پرورش ماهی ، هدایت الکتریکی نهایی حاصله از انحلال املاح خاک در آب ، مورد توجه است،که باید از حد قابل قبول بالاتر نرود .

منبع تامین آب مزارع پرورش ماهی ممکن است از طریق یکی از منابع گفته شده تامین گردد یا این که با توجه به شرایط خاص ، هر طرحی از دو یا چند منبع مختلف امکان تامین آب وجود داشته باشد. به هر تقدیر لازم است مقدار حجمی آب مورد نیاز با توجه به شرایط اقلیمی منطقه بر آورد گردد. تا این که در جریان کار در دوره بهره برداری مشکلاتی برای پرورش دهنده ایجاد نشود .

شرایط فیزیکی آب :

1- درجه حرارت : در مورد ماهیان گرمابی(كپور ماهيان پرورشي) دمای مناسب آب استخر ها 18 تا 25 درجه سانتی گراد است . بنابراین در مکان هایی که با توجه به درجه حرارت هوا و تاثیر آن بر دمای آب استخر ها چنین دمایی حاصل شود ، برای پرورش ماهی مناسب است .

2- شفافیت : شفافیت از 30 سانتی متر نباید بیشتر باشد که با استفاده از سشی دیسک تعیین می شود.

3- رنگ آب : رنگ آب استخر بهتر است زرد متمایل به سبز باشد که حاکی از وضعیت زی شناوری مناسب است.

4- به منبع آب نباید فاضلاب کارخانه های صنعتی وارد شود و مواد مسموم کننده نداشته باشد . همچنین به مزارع برنج که حاوی سموم است ارتباط نداشته باشد و از فاضلاب محل نیز دور باشد .

کیفیت آب

کیفیت آب مورد استفاده در تمام طول سال باید متناسب با نیاز های استخرهای پرورش ماهی بوده و هیج گونه تغییر دهنده کیفیت آب یا آلوده کننده ای در منطقه موجود نباشد.آب های زیر زمینی مانند آب چاه و چشمه ، کیفیت نسبتاَ ثابتی دارند ولی آب سطحی و جاری ممکن است تحت تاثیر عوامل تغییر دهنده کیفیت قرار گیرند .

 آب نهر ها و رودخانه ها تا حد امکان نباید به طور مستقیم وارد استخر ها شود ، زیرا ممکن است رسوبات و مواد نا مناسبی به داخل استخر انتقال یابند .در مواردی که آب جاری سابقه گل آلودگی و سیلابی دارد ، باید امکان ته نشین کردن مواد ضائد وجود داشته باشد . برای این منظور باید از استخر های رسوب گیر استفاده کرد. در مناطقی که هنگام بارندگی های شدید امکان جریان یافتن آب در سطح زمین وجود دارد باید استخر ها را به گونه ای ساخت که از ورود مستقیم این آب ها به داخل استخر ها جلوگیری شود

 

انتخاب محل مناسب براي ساخت استخر پرورشي كپور ماهيان :
مهمترين عامل در ارزيابي كيفي يك محل ، منبع تامين آب است . براي تعيين ظرفيت توليد ماهي در يك محل ، بايد از كيفيت آب آن در طول سال با خبر بود .

بنا براين از عوامل كليدي مي توان موارد زير را ذكر كرد : تامين آب،توپوگرافي محل و نگهداري كردن آب

معيارهاي مهم در انتخاب محل :

1- در دسترس بودن محل و كافي بودن زمين براي ساخت تاسيسات مختلف

2- آب كافي و مناسب از نظر كيفيت در محل وجود داشته باشد.

3- انجام آزمايشات خاك

4- نزديك بودن به راه شوسه و نزديك بودن به شبكه برق

5- وجود درخت يا فضاي سبز در اطراف محل انتخاب شده

6- در دسترس بودن كودهاي آلي و منابع غذائي ارزان قيمت در نزديكي محل انتخاب شده

7- وضعيت توپوگرافي محل طوري باشد كه اجازه خاك برداري با هزينه كم را بدهد .

8- اگر از آب رودخانه استفاده مي شود بايد مشكل سيل و طغيان رودخانه در منطقه وجود نزديكي به راه شوسه آب كافي و مناسب

9- فضاي سبز اطراف استخر نزديك بودن به شبكه برق

10-كافي بودن زمين

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آذر 1393ساعت 14:33  توسط مهندس جکی پور  | 

اماده سازي استخر ها

آماده سازی عبارت است از کلیه عملیاتی که قبل از کشت بچه ماهی استخرهای خاکی انجام گیرد . رعایت صحیح اصول آماده سازی استخرهای پرورش ماهیان گرمابی یکی از عوامل عمده در افزایش تولید می باشد .

 

۱) پاک سازی و خشک کردن

 

حداقل ۲ هفته قبل از شروع پرورش باید انجام شود ، آشغال ( علف و خار و خاشاک ) را برداریم . جهت بالا بردن توان تولید غذای زنده در استخر لازم است که استخر به مدت یک سال خشک نگهداری شود که طی آن مواد آلی تجزیه شده و باکتری های بیماری زا و انگل ها از بین می روند .

 

خشک کردن استخرها علاوه براینکه بطور مستقیم در خارج کردن ماهیان هرز و از بین بردن آنها دخالت می نماید می تواند اثرات مثبت زیادی را در بازدهی استخرها داشته باشد . در فصل زمستان استخرهای تخلیه خشک شده باید نظافت گردیده و ساقه های زبر گیاهان آبزی که در فصل قبل رشد نموده اند کنده شده و از استخر خارج گردند با این عمل از امکان بروز بیماری های عفونی کاسته می شود و پس از آبگیری مجدد استخرها ، رشد گیاهان آبزی محدود خواهد شد .

 

خشک کردن استخر سبب ایجاد شرایط مساعد در کف استخرها جهت فعالیت میکروارگانیسم ها می گردد . آنها با تجزیه مواد آلی کف استخر به مواد معدنی ، آنها را در اختیار زی شناوران گیاهی که تولید کنندگان اولیه می باشند قرار می دهد .

 

به علاوه خشک کردن استخرها سبب ایجاد شرایط لازم جهت برقرار کردن ارتباط بین اکسیژن محیط با کف استخر می گردد . میکروارگانیسم ها برای فعالیت و شروع به تجزیه مواد آلی به مواد معدنی نیاز به اکسیژن دارند که در صورت خشک شدن استخرها اکسیژن لازم به راحتی تأمین می گردد .

▪ به طور کلی اهداف خشک کردن استخر پرورش ماهی عبارتند از :

 

الف) خشک کردن کف استخر سبب می گردد که رطوبت مورد نیاز در اختیار تخم و با بچه ماهیان هرز از جمله کاراس ، گامبوزیا و همچنین قورباغه قرار نگیرد .

 

ب) ضدعفونی کف استخر که با در معرض نور خورشید قرار گرفتن از ارگانیسم های حساس به نور همانند باکتریها ، قارچ ها و ویروس ها صورت می پذیرد .

 

ج) تجزیه مواد الی و تبدیل آن به مواد معدنی توسط میکروارگانیسم در مجاورت نور خورشید .

 

د) از بین بردم جلبک های احتمالی که در کشت استخر قرار دارند .

 

۲) شخم و دیسک زدن بستر

 

شخم زدن یکی از نکات مهم دیگر در آماده سازی استخرهای پرورش ماهی است . اصولاً شخم زدن کف استخر پرورش ماهیان گرم آبی سطحی است مگر در مواقعی که ضخامت لجن کف استخر زیاد باشد ( بیشتر از ۵۰ سانتیمتر ) که باید اقدام به برداشت لجن از کف استخر نمود . در شخم زدن خاک کف استخر به ذرات ریز تبدیل می گردد و در صورتی که از دیسک استفاده گردد ذرات خاک باز هم ریزتر می گردد . در چنین شرایطی سطح برخورد خاک و هوا تا ۱۰ برابر افزایش پیدا می کند و باعث تسریع عمل اکسیداسیون می شود ، همچنین در ضمن این عمل گازهای مسموم و محبوس در خاک استخر از جمله آمونیاک و مات آزاد می شود .

 

نکته حائز اهمیت در رابطه با شخم و دیسک آن است که استخرهایی که دارای گیاهان آلی مانند نی یا لویی باشد نباید شخم زده شوند ، زیرا سبب توسعه ریزوم ها گردیده و بنابراین استخر پر از علوفه های مزاحم خواهد گردید که حذف آنها با مشکلات زیادی همراه خواهد بود .

 

۳) آهک پاشی

 

پس از آنکه زمین کف استخر شخم خورد و مسطح گردید یک لایه آهک بر روی خاک آن قرار می گیرد ( کف باید دارای رطوبت کافی باشد ) . آهک باعث آماده شدن حوضچه می گردد ، لایه آهکی باید حدود ۲ هفته قبل از آنکه آب در حوضچه انداخته شود استعمال شود . آهک نقش کود ندارد ولی عامل مؤثری است تا کودها به خوبی عمل کنند .

 

استفاده از آهک بخصوص زمانی مهم است که خاک اسیدی باشد که در غیر این صورت موجب صدمه به ماهیان خواهد شد . آهک باعث کنترل اسید خاک می شود و از خطر احتمالی جلوگیری می کند . اگر کشاورزان مطمئن نباشد که خاک حوضچه اش اسیدی است یا نه و امکان آهک زنده به میزان ۱۰۰۰ – ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار جهت گندزدایی ، ضدعفونی عوامل بیماری زا و انگل ها ، از بین بردن تخم ، لارو آبزیان هرز و اصلاح لجن کف استخر استفاده می شود . البته مقدار مصرف آهک براساس نو ع خاک و لجن کف استخر متغیر است .

 

۴) دادن کود پایه

 

کود پایه به عنوان اصلی ترین عامل جهت باروری اولیه استخرها می باشد ، معمولاً قبل از آبگیری استخرها این کود باید به طور یکنواخت در کف استخر پخش می گردد . وقتی درجه حرارت آب مناسب باشد و آبگیری استخر انجام پذیرد به سرعت تولیدات زی شناوری رشد کرده و در نتیجه غذای طبیعی مورد نیاز بچه ماهیان تازه رها سازی شده تأمین می گردد ، این تولیدات زی شناوران اولیه موجب رشد فزاینده ماهی و بنابراین سرعت رشد هر روز افزوده می گردد .

 

بهترین نحوه کودهی پخش یکنواخت آن در کف استخر خشک شده و چند روز قبل از آبگیری و معرفی ماهی به استخر می باشد در غیر اینصورت پخش کود بصورت کپه های بسیار کوچک ( مثلاً با استفاده از فرغون ) می باشد . در غیر از روش های فوق ، کود را می توان در ورودی استخرها و همراه با جریان آب وارد استخر نمود. به هیچ وجه نباید کود را با کامیون داخل استخر ریخت ، زیرا اولاً باعث اشاعه آلودگی می گردد ، ثانیاً با مصرف مستقیم کود توسط ماهی عواقب منفی را در ماهی شاهد خواهیم بود

 

بهترین کود جهت باروری استخر در زمان آماده سازی آن کود گاوی می باشد ، زیرا ؛ ۱- به دلیل دستیابی به آنها و ۲- قابلیت حل شدن بیشتر شان در آب که تابع درجه حرارت PH آب و خاک ، مقدار اکسیژن محلول و مقدار مواد آلی و معدنی موجود در آب است . مقدار آن با توجه به وضعیت آب ۵ – ۳ تن در هکتار می باشد .

 

کودهی در مزارع پرورش ماهی در دو مرحله الف- قبل از آبگیری ( آماده سازی استخر ) ، ب- بعد از آبیگری و مصرف تدریجی در طول دوره پرورش انجام می شود .

 

در مرحله آماده سازی استخرها پرورش دهندگان از کود خشک ( جامد ) استفاده می کنند ولی در هر مرحله بعد از آبگیری بصورت محلول استفاده می شود .

 

کود مرغی غنی تر از کود گاوی بوده و باید در مصرف آن دقت بیشتری را انجام داد . از این کود برای مرحله آماده سازی قبل از آبگیری استخرها به مقدار ۵/۱ – ۱ تن در هکتار بصورت جامد در کف استخر پخش می کنیم . از کود اسب بیشتر در مرحله آماده سازی اولیه استفاده می شود .

 

اگر آب و خاک داری PH خنثی یا کمی قلیایی باشد عمل جذب کودها عمل جذب کودها بهتر انجام می شود ولی در خاک های اسیدی قابلیت جذب کمتر است . اگر خاک و آب استخر دارای PH اسیدی است قبل از کوددهی باید آهک بریزیم و پس از چند روز کوددهی می کنیم .

 

کوددهی در مرحله مقدماتی برای آماده سازی قبل از آبگیری با کودهای جامد انجام می شود . کود فسفاته را نباید همزمان با آهک در استخر استفاده کرد زیرا با آن ترکیب شده و ایجاد رسوب می کند و از دسترس گیاه خارج می شود . فاصله زمانی ۱۵ – ۸ روز بین آهک پاشی و پخش کود سوپر فسفات ضروری است .

 

۵) آبگیری از منابع مطمئن

 

بعد از آنکه آهک حداقل دو هفته در کف حوضچه ماند آب را می توان در حوضچه اولیه وارد کرد . آب باید از مجرای ورودی به درون حوضچه ریخته شود تا در حین ورود نیز با اکسیژن هوا مخلوط گردد . آب را نباید با عجله وارد حوضچه کرد زیرا چنانچه آب به سرعت وارد حوضچه شود کف حوضچه را به زده و باعث گل آلود شدن آن می گردد . پس از پر کردن حوضچه چند روزی قبل از اضافه نمودن ماهیان باید صبر کردن تا کیفیت آب مشخص شود .

 

رشد ماهی تا حد زیادی بستگی به کیفیت آب حوضچه دارد و کیفیت آب بستگی به این دارد که از کدام منبع سرچشمه می گیرد و از چه نوع خاکی در مسیر خود عبور می کند .

 

آبگیری از منابع غیر آلوده چه به لحاظ فیزیکی و چه به لحاظ شیمیای جهت پرورش ماهی حائز اهمیت می باشد. بنابراین باید از سالم بودن آب جهت امر فوق مطمئن بود . آب شفاف به علت عدم داشتن مواد بیوژن ( حیاتی ) برای پرورش ماهی اهمیت کمتری نسبت به آب جاری که حاوی این مواد است را دارد . بعلاوه آبگیری نهایی باید سریع و طبق برنامه زمان بندی شده صورت پذیرد . هرچه سرعت آب بیشتر باشد امکان جایگزینی گیاهان مزاحم را کمتر خواهد داشت و در چنین شرایطی بچه قورباغه ، لارو حشرات و سنجاقک و جانوران نامطلوب امکان رشد و توسعه را پیدا خواهند نمود . در مورد اهمیت آبگیری ، جلوگیری از ورود ماهیان هرز در استخرها با نصب صافی ها و تمهیدات مورد نظر قابل کنترل خواهد بود .

 

۶) نصب و کنترل صافی ها

 

به منظور جلوگیری از ورود ماهیان هرز به داخل استخرهای اصلی می توان در ابتدا آب را به استخرهای رسوب گیر وارد کرد و با رها سازی ماهیان شکارچی از قبیل سوف ، اردک ماهی ، اسبله و . . . مبارزه زیست شناختی را علیه ماهیان هرز انجام داد . بنا به گزارش ها در ایران استفاده از تفاله تخم چای برای از بین بردن ماهیان هرز وجود دارد . یکی دیگر از راه های کنترل آب های ورودی ، استقرار یک صافی شنی کوچک در مسیر انتقال آب است ، این صافی دارای تأثیر دو گانه ای است ، این تأثیرات عبارت است از :

 

الف) جلوگیری از ورود گل و لای به داخل استخر که باعث کاهش حجم رسوبات داخل استخر می شود

 

ب) جلوگیری از ورود کاهاین هرز به داخل استخر

 

علاوه بر صافی های شنی می توان از صافی های توری نیز در محل ورودی آب استفاده نمود . اندازه این توری های بهتر است به اندازه ۵۰ × ۷۵ × ۱۰۰ سانتی متر مکعب در داخل استخر ق رار گیرد .

 

حداقل ارتفاع آب از قفس ها باید ۵/۰ متر باشد بنابراین توری در زیر ، روی و قبل از انتقال آب به داخل استخر قرار می گیرد . خوشبختانه در سال های اخیر رعایت این نکته مورد توجه بسیاری از پرورش دهندگان قرار گرفته است . قریب به اتفاق پرورش دهندگان انواع مختلفی از این توری ها را در ورودی آب نصب می کنند ، تنها مشکل مردم دقت در سالم بودن و پاره نبودن آنهاست .

 

نکته قابل توجه کنترل توری های هر ۴ – ۳ ساعت یکبار می باشد . بازدیدهای به عمل آمده از مزارع پرورش ماهی مؤید این موضوع است که اکثر پرورش دهندگان نسبت به نصب توری ها اقدام می نماید اما متأسفانه به علت عدم کنترل ، توری ها پاره شده و ماهیان هرز براحتی به داخل استخر وارد می شوند . استفاده از گونی خالی نیز یکی از روش های ساده برای جلوگیری از ورود ماهیان هرز می باشد

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آذر 1393ساعت 14:31  توسط مهندس جکی پور  | 

انواع ديگري از ماهيان پرورشي

كپور سياه(Mylopharygodon piceus):

 

در ابتدا از زئوپلانكتون ها و بعد از كفزياني نظير حلزون ها و دوكفه اي ها تغذيه مي كند .داراي رژيم غذايي گوشتخواري است.

 

كپور لجني( Cirrhina molitorella):

 

از بقاياي پوسيده گياهي، هوموس كف ، زئوپلانكتون هاي كوچك و جلبكهاي اپيفيت كف استخر را مورد استفاده قرار مي دهد.اين ماهي برخلاف كپور غذاي خود را از سطح بستر بدست مي آورد و نيز باعث كاهش گل آلودگي مي گردد.در ضمن نسبت به سرما مقاوم است.

 

ماهي كفال(خاكستري ، پوزه پهن ، پوزه باريك)

(Lisa cephalus،Lisa auratus ، Lisa saliens)

 

ماهي كفال كفزي خوار بوده كه با معده شبيه سنگدان جوجه مواد پوسيده اي را كه از كف جمع مي كند ، خرد مي نمايد.در يك استخر با بستر غني از موادآلي رشد خوبي داشته و از غذاي دستي  نيزبه خوبي تغذيه مي كند و بصورت توام با ماهي فيتوفاگ، سرگنده،كپور، آمور پرورش داده مي شود.

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آذر 1393ساعت 14:28  توسط مهندس جکی پور  | 

ماهی آمور یا سفید پرورشي

نام لاتین : Ctenopharyngodon idellaآمور

این ماهی در بدو امر از پلانکتونهای جانوری و سپس گیاهی و جلبکهای ریسه ای تغذیه کرده و بصورت مرور از گیاهان آلی نیز استفاده می کند .

جایگاه اصلی زندگی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) بوده ولی بدلیل کیفیت بسیار مرغوب گوشت ، رشد بسیار سریع و امکان علوفه زدایی کانالها و رودخانه ها بصورت بیو لوژیک در تمامی جهان پخش و انتشار یافته است .

در مناطق گرمسیر و معتدل ماهی نر در سن 3-2 سالگی و ماهی ماده در سن4-3 سالگی بالغ می شود و در این سن و در شرایط تغذیه مطلوب وزن این ماهی به 3 الی 4 کیلوگرم می رسد.

استعداد هماوری نسبی (تعدادتخم به ازا هر کیلوگرم وزن ماهی ماده) 60،000 الی 80،000 عدد است و تعداد تخم به ازاي هر کیلوگرم وزن تخم 9/0 تا 1/1 میلیون عدد است.

تخم ریزی در شرایط طبیعی به صورت دسته جمعی و در آبهای دارای جریان (رودخانه) صورت می گیرد تخمها غیر چسبنده و پس از خروج از بدن ماهی 5-4 برابر به قطرشان افزوده می شود و در آب شناور خواهند بود.

خروج لارو از تخمها پس از 5/1 تا 2 روز صورت می گیرد و لارو ها پس از 4-3 روز شروع به تغذیه می نمایند.

ماهی آمور به دلیل مرغوبیت گوشت ، رشد سریع، امکان تکثیر مصنوعی و تغذیه با علوفه دستی از جمله ماهیان پرورشی صدرنشین محسوب می شود. در سال 1990 میلادی از کل تولید جهان 000/338/8 تن ماهی پرورشی 050/047/1 تن متعلق به ماهی آمور بوده است

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آذر 1393ساعت 14:27  توسط مهندس جکی پور  | 

کپورها

نام لاتین: Cyprinus carpio                                                                                               كپورمعمولي

ماهی کپور پرورشی همه چیز خوار و به طور کلی کفزی خوارمی باشد.در سال اول پرورش (بهار و تابستان) از پلانكتونهای جانوری تغذیه می نمایند ولی به تدریج به تغذیه جانوران کفزی می پردازد غذای طبیعی این ماهی لارو حشرات ، نرم تنان کفزی و در اواخرسال دوم پرورش (پائیز) مقداری غذای گیاهی نیز مصرف مینمایند.

این ماهی از غذای دستی شامل سبوسها ، غلات و کنجاله ها نیز به آسانی استقبال میکند و به ماهی اهلی شده معروف است و در آبهای شیرین و نسبتا گرم زندگی می کند در مناطق معتدله در سن دو سالگی به بلوغ جنسی می رسد و در شرایط مناسب تغذیه ای در این سن به وزن 1 الی 5/1 کیلو گرم می رسد .

استعداد هماوری نسبی (تعدادتخم به ازاء هر کیلو گرم وزن ماهی ماده) 100000 الی 200000 عدد است و هر کیلو گرم تخم این ماهی به 700000 الی 1000000 عدد بالغ می گردد.

زمان تخم ریزی در بهار و اوایل تابستان است ، تخم ریزی به صورت دسته جمعی و در سنین و اندازه های مختلف صورت می گیرد . جایکاه تخم ریزی طبیعی این ماهی ها در زمین های تازه به زیر آب رفته و پوشیده از بسترهای گیاهی است .

تخم ها چسبنده اند و ثابت در مناطق تخم ریزی قرار می گیرند . مدت خارج شدن لارو از تخمها 4-3 روز به طول می انجامد. در دمای 22-18 درجه سانتی گراد اندازه لاروها در بدو شروع تغذیه 7-6 میلی متر است .

بدلیل رشد سریع ، امکان تکثیر مصنوعی و تغذیه و نگهداری بصورت متراکم و دارا بودن مقاومت بالا در مقابل عوامل فیزیکی و شیمیائی آب از جمله مهمترین ماهیان پرورشی جهان است در سال 1990 میلادی از کل تولید ماهیان پرورشی جهان که بالغ بر000/338/8 تن بوده ماهی کپور معمولی 726/112/1 تن را به خود اختصاص داده است.

2- کپور نقره ای (ماهی فیتوفاگ - آزاد پرورشی SILVER CARP)

نام لاتین: Hipophthalmichthys molitrix

فيتوفاگ_dafsarfishesاین ماهی ها بطور کلی از پلانگتونهای گیاهی (گیاهان میکروسکپی) تغذیه می نماید . در بدو امر از پلانكتونهای جانوری نیز تغذیه میکند .

جایگاه اصلی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) می باشد ولی بدلیل رشد سریع، زندگی گله پذیری، امکان تکثیر مصنوعی و کیفیت مطلوب گوشت بعنوان مطلوب ترین ماهی پرورشی جهان معرفی و در تمام جهان تکثیر و پرورش داده میشود.

در مناطق گرمسیر و معتدل ماهی نر در سن دو سالگی و ماهی ماده در سن سه سالگی بالغ می شود و در این سن و در شرایط تغذیه مطلوب وزن این ماهی 3-2 کیلوگرم خواهد شد.

استعداد هماوری نسبی (تعدادتخم به ازا هر کیلوگرم وزن ماهی ماده) 60،000 الی 80،000 عدد است و تعدادتخم به ازاي هر کیلوگرم وزن تخم 800،000 تا 900،000 می باشد .

تخم ریزی در شرایط طبیعی به صورت دسته جمعی و در آبهای دارای جریان (رودخانه) صورت می گیرد تخمها غیر چسبنده و شناور هستند . تخمها پس از خارج شدن از بدن ماهی آب جذب کرده و به 5-4 برابر وزن خود می رسند (به قطر 7/3 الی 3/5 میلی متر) لارو ها بعذ از 5/1 الی 2 روز از تخم خارج می شوند و پس از 4-3 روز شروع به تغذیه می نمایند.

ماهی فیتوفاگ بدلیل مرغوبیت گوشت، زندگی گله پذیری امکان تکثیر طبیعی و ... از کل تولید ماهیان پرورشی جهان 000/338/8 تن است 262/515/1 تن را در سال 1990 میلادی به خود اختصاص داده است.

   

3- کپور سرگنده   BIG HEAD

نام لاتین : Aristichthys nobilisبيگ هد

این ماهی در بدو امر از پلانكتونهای جانوری (جانوران میکروسکپی) تغذیه می نماید و به مرور همراه با پلانكتونهای جانوری درشت از پلانكتونهای گیاهی درشت نیز تغذیه می نماید.

جایگاه اصلی زندگی این ماهی در سیبری و چین (رودخانه آمور) بوده ولی بدلیل کیفیت بسیار مرغوب گوشت ، رشد بسیار سریع، امکان تکثیر مصنوعی و قابلیت گله پذیری در کلیه استخرها و منابع آبی پرورشی جهان گسترده شده است، در مناطق گرمسیر و معتدل سن بلوغ جنسی این ماهی در نوع نر 4-3 ساله و در نوع ماده آن 5-4 ساله می باشد.

استعداد هماوری نسبی (تعدادتخم به ازا هر کیلوگرم وزن ماهی ماده) 50،000 تا 60،000 عدد است و تعدادتخم در هر کیلوگرم از آن 600،000 تا 800،000 عدد می باشد .

تخم ریزی در شرایط طبیعی به صورت دسته جمعی در آبهای دارای جریان (رودخانه) صورت می گیرد و تخمها پس از خروج از بدن ماهی به سرعت آب جذب کرده و متورم و شناور می شوند .

لارو ها پس از 5/1تا 2 روز از تخم خارج می شوند وپس از 4-3 روز شروع به تغذیه می نمایند .

ماهی سرگنده بدلیل رشد زیاد ، مرغوبیت گوشت و امکان تکثیر مصنوعی از جمله ماهیان پرورشی مطلوب جهان به شمار میرود. در سال 1990 میلادی از کل تولید 000/400/31 تن ماهی سرگنده 000/611/1 تن را به خود اختصاص داده است.

+ نوشته شده در  یکشنبه شانزدهم آذر 1393ساعت 14:26  توسط مهندس جکی پور  | 

ماهي فايتر

هرچند که ماهی فایتر هر نوع غذایی را می پذیرد و از مگس و دل گوسفند و آرتمیا تا کاهو و پولکی های گیاهی می توان به او داد ولی شاید یکی از بهترین غذاهای پیشنهادی برای این ماهی کرم خونی باشد زیرا در زیستگاه طبیعی نیز بخش زیادی از غذای ماهی را همین لارو حشرات تشکیل می دهد .           

در کنار شرکتهای گوناگونی که غذای ویژه برای ماهی فایتر درست می کنند ؛  شرکت آلمانی تترا اقدام به ساختن دو غذای اختصاصی برای ماهی فایتر کرده که تترا بتا (Tetra Betta) و بتا مین (BettaMin) نام دارند . خصوصیت این غذا ها این است که باعث زیبا و بهتر شدن رنگ ماهی فایتر و همچنین رشد سریع و بهتر باله های این ماهی میشوند . همچنین دارای مقدار پروتئین بالا بوده و فرمولاسیون آنها مانند غذایی است که ماهی بتا در محیط طبیعی برای خوردن انتخاب می کند . باید اضافه کنم که در فرمول غذایی غذای بتامین آرتمیا نیز وجود دارد  

اشنايي با ماهي فايتر

پیشگفتار

 

    ماهی فایتر یکی از مشهور ترین گونه های آبزی دانی و زینتی است که شهرتی جهانی دارد . این نوشته در واقع بخش کوچکی از پایان نامه دوره کارشناسی اینجانب است . تا جایی که توانستم از واژگان تخصصی و بخشهای صرفا ماهی شناسانه آن کاسته ام اما با این وجود هنوز انشای خشک یک کارشناس شیلات را با خود یدک می کشد . برخی از مطالب آن نخستین بار است که به زبان فارسی به وب راه می یابد و خواندن آن بی فایده نیست به خصوص به این دلیل که تمامی ویژگی های شناسایی جنسها و تکثیر و پرورش و شرایط آکوآریوم مناسب ماهی فایتر در لابه لای جملات آن آورده شده .

ماهی فایتر در جنس Betta   رده بندی می شود بخوانید :

 

                          ماهی فایتر

    جنس Betta پر گونه ترين جنس در زير راسته ANABANTOIDEI است .

دست كم 57 گونه از بتاها امروزه رده بندي و توصيف شده اند و چندين گونه نيز به تازگی كشف شده و پيوسته به تعداد آنها افزوده مي شود .

جنس Betta   توسط Peter  Bleeker   در 1850 ابداع شد . وي پزشكي هلندي در ارتش هند شرقي بود .

كلمه بتا از بخش دوم واژه محلي Waderbetah  گرفته شده .

گونه های امروزين جنس Betta   به قرار زيرند :

Betta akarensis                           Regan, 1910

Betta albimarginata                    Kottelat & Ng, 1994

Betta anabatoides                       Bleeker, 1851

Betta balunga                              Herre, 1940

Betta bellica                                Sauvage, 1884

Betta breviobesus                        Tan & Kottelat, 1998

Betta brownorum                        Witte & Schmidt, 1992

Betta burdigala                            Kottelat & Ng, 1994

Betta channoides                         Kottelat & Ng, 1994

Betta chini                                   Ng, 1993

Betta chloropharynx                   Kottelat & Ng, 1994

Betta coccina                               Vierke, 1979

Betta dimidiata                            Roberts, 1989

Betta edithae                                Vierke, 1984

Betta enisae                                  Kottelat, 1995

Betta  falx                                     Tan & Kottelat, 1998

Betta  foerschi                              Vierke, 1979

Betta  fusca                                   Regan, 1910

Betta hipposideros                        Ng & Kottelat, 1994

Betta imbellis                                Ladiges, 1975

Betta livida                                    Ng & Kottelat, 1992

Betta macrostoma                         Regan, 1910

Betta miniopinna                          Tan & Tan, 1994

Betta ocellata                               de Beaufort, 1933

Betta patoti                                   Weber & de Beaufort, 1922

Betta persephone                          Schaller, 1986

Betta pi                                         Tan, 1998

Betta picta                                   (Valenciennes, 1846)

Betta pinguis                                Tan & Kottelat, 1998

Betta prima                                  Kottelat, 1994

Betta pugnax                                (Cantor, 1849)

Betta pulchra                            Tan & Tan, 1996

Betta renata                              Tan, 1998

Betta rubra                               Perugia, 1893

Betta rutilans                           Witte & Kottelat, 1991

Betta schalleri                          Kottelat & Ng, 1994

Betta simorum                          Tan & Ng, 1996

Betta simplex                            Kottelat, 1994

Betta smaragdina                     Ladiges, 1972

Betta spilotogena                     Ng & Kottelat, 1994

Betta splendens                        Regan, 1910

Betta strohi                              Schaller & Kottelat, 1989

Betta taeniata                          Regan, 1910

Betta tomi                                Ng & Kottelat, 1994

Betta tussyae                           Schaller, 1985

Betta unimaculata                  (Popta, 1905)

Betta waseri                            Krummenacher, 1986           

 

    در مورد بسياري از گونه هاي بتا در بين ماهي شناسان يگانگي نظر وجود ندارد . گاهي برخي از آنها چند ماهي گوناگون را يك گونه واحد محسوب مي كنند و در مقابل عده اي ديگر هر ماهي را يك گونه جداگانه به حساب مي آورند .

نابساماني هاي سيستماتيك باعث شده كه بيشتر بتاهاي تازه كشف شده را در گروههايي (Groups  ) دسته بندي مي كنند . ماند گروه واسري ( Waseri  group  ) يا گروه آناباتوائيدس (Anabatoides  ) و گروه يوني ماكيولاتا (Unimaculata  ) و گروههاي گوناگون ديگر .

هر كدام از اين گروهها شامل گونه هايي است كه مثلا در زيستگاه ، رفتار و توليد مثل مشابهند و معمولا سعی می شود که ماهيان تازه کشف شده را با ماهيان مشابه قديمی تر در يک گروپ قرار دهند .

   به غير از سيستماتيك و گروه بندي ماهيان اين جنس ، گونه هاي بسياري نيز يافت شده اند كه داده هاي دسته بندي در مورد آنها بسيار سست است . معمولا اين ماهيان به نام محل جغرافيايي و محدوه اي که در آن يافت شده اند نام گذاري مي شوند مانند بتاهاي بانگ بين يا Betta . sp  Bung  Bihn  كه در منطقه اي از ويتنام در تابستان سال 2000 توسط Gonin  & Laird  گزارش شده اند .

 

    در مورد دسته بندي ماهيان بتا عامل اختلاف زاي ديگر تفاوت در شيوه توليد مثلي است .

 به طور كلي مي توان گونه هاي بتا را به 2 گروه دسته بندي نمود .

يك گروه در زمان توليد مثل لانه حبابي مي سازند و گروه ديگر به جاي ساخت لانه اي از حباب ، تخم ها و نوزادان را در دهان خود نگه مي دارند .

    به علت اين دو بستگي و اختلاف ، برخي ماهي شناسان ( و از جمله اینجانب ) معتقدند كه بايد ماهيان بتاي دهان تفريخي را در جنس جداگانه اي با نام بتاهاي كاذب يا Pseudobetta   (سودو بتا ) رده بندي نمود ؛ پيشنهادي كه شايد روزي عملي شود .    

  

    آشناترين گونه اين جنس ـ و البته يكي از آشناترين ماهيان براي آكوآريوم دارها و رفتار شناسان ـ ماهي Betta splendens   با نام عمومي ماهي جنگجوي سيامي (Siamese  fighting  fish  ) يا ماهي جنگنده يا فايتر (Fighter  ) است . 

همانطور كه پيش تر خوانديد ، واژه Betta  از كلمه محلي waderbetah  گرفته شده .

گويش درست اين کلمه Bet – tah است ولی اشتباها رايج شده که آن را مانند دومين حرف الفبای يونانی (β ) , Beta ؛ تلفظ کنند .             

 واژه splendens  هم كه نام گونه اين ماهي است به معني درخشان و با شکوه (Glittering  , Bright  ) است .

سيام (Siam  )  هم نام پيشين تايلند بوده است .

 همچنين رفتار ويژه پرخاشگرانه اين ماهي سبب شده كه آن را جنگجو بنامند .

بنا به عقيده Axelrod  نخستين خاستگاه ماهي فايتر رودخانه Metang  در تايلند (سيام پيشين ) بوده است .

ولي به طور كلي مي توان از تايلند ، ويتنام و كامبوج ( Cambodia  ) به عنوان خاستگاه اين ماهي نام برد . 

    تجارت آكواريوم سبب گسترش وسيع ماهي جنگجوي سيامي شده و گزارش هاي مستندي از معرفي اين ماهي به برزيل ، فلوريدا ، هاوايي ، كلمبيا ، جمهوري دمنيكن ، سنگاپور و مالزي دردست است .

گمان مي شود كه تند باد دريايي سهمگين ديويد ( Huricane  David  ) كه در 1979 جمهوري دمنيكن (Dominican  Republic  ) را درنورديد ، باعث فرار ماهي فايتر از مزارع پرورشي و يا آبزي دان هاي شخصي به آبهاي آلوده رودخانه Rio ozama   (رودخانه اي در جنوب اين جمهوري ) شده و سبب فراواني اين ماهي در منطقه گرديده است .)

 

    زيستگاه ماهي جنگجوي سيامي شامل آبهاي شيرين راكد ، باتلاقي ، لجن زارها ، آبهاي با جريان كند ، زمين هاي سيلابي ، كانال ها ، مزارع كشت برنج ، رودخانه هاي كوچك و بزرگ و است .

 خوراك ماهي در اين مناطق بيشتر شامل زئوپلانكتون ها ، لارو و تخم پشه و ساير حشرات است .

ماهي B. splendens   نخستين بار در سال 1874 به فرانسه و در سال 1910 به ايالات متحده آمريكا وارد شد .

ورود نمونه باله بلند و اصلاح شده ( به گزين ) آن به آمريکا نيز به سال 1927 باز مي گردد . محققین عقیده دارند كه ماهي فايتر 2 بار به روسيه وارد شده . يك بار در سال 1896 و ديگري در سال 1948 . كه بار دوم احتمالا مربوط به ماهي رنگارنگ و دم بلند اصلاح شده است .

 باله پشتي ماهي فايتر داراي 4 خار و 6 شعاع نرم و باله مخرجي آن شامل 5 خار و 25 شعاع نرم است . در باله شكمي يك خار و 5 شعاع منشعب داشته و باله سينه اي داراي 12 شعاع نرم مي باشد .

 تعداد فلس هاي خط جانبي در جنگجوي سيامي 30 عدد گزارش شده و اين در حالي است كه برخی معتقدند كه خط جانبي در اين ماهي ديده نمي شود !

تعداد مهره هاي ماهي   B . splendens  29 تا 34 عدد محاسبه شده است .          

 

                    گلدان فایتر

     

 نكته مهمي كه در مورد ماهي فايتر وجود دارد اين است كه در محيط زيست طبيعي ، شكل ماهي با آنچه كه امروزه در آكواريوم فروشي ها ديده مي شود متمايز است . اين دگرگوني به ويژه در مورد اندازه و شكل باله ها بسيار چشمگير است . باله ها در ماهي اصلي كوتاه و فقط نوك عقبي باله مخرجي كمي بلند است .

بيشينه درازای اين ماهي را 5/6 سانتي متر ذكر مي كنند ولي بدون شك اين عدد تحت تاثير به گزيني هاي صد ساله تغيير كرده است . همچنين طول عمر اين ماهي نيز 2 سال برآورد شده . و اين در حالي است كه يكي از منابع تجربه نگهداري يك ماهي فايتر براي مدت 5 سال را ذکر می کند و طول عمر اين ماهيان را 7 سال بيان مي كند .

    در مورد نام عمومي اين ماهي و اين كه چرا به جنگنده شهره شده ، حكايات بسياري وجود دارد .

    آقای دکتر عمادي بازگو مي كند ؛ در يكي از نوشته هاي مربوط به جنگ ماهي هاي سيامي آمده است كه 2 نفر كه مي خواهند روي ماهي هاي خود شرط بندي نمايند ، هر يك ماهي خود را در بطري دهان گشادي گذاشته و بطري ها را روبروي يكديگر با كمي فاصله قرار مي دهند . ابتدا يكي از ماهي ها به طرز زيبايي تمام باله هاي خود را باز كرده و حالت جنگجويانه اي به خود مي گيرد . ماهي ديگر نيز همان كار را انجام مي دهد . در همين زمان هر يك از ماهي ها چندين بار تغيير رنگ داده و سرانجام يكي از ماهي ها از شدت خشم مي تركد .

 كسيكه ماهي او نتركيده است برنده مسابقه محسوب مي شود . البته آنچه خوانديد هرگز رخ نمي دهد .

 

             ماهی فایتر

 

ماهي نر B. splendens  به محض ديدن نرهاي ديگر حالت حمله به خود گرفته و پس از افراشتن باله ها و سر پوش آبششي به آنها حمله مي كند .

اين ماهي با دندان هاي مخروطي كه در آرواره ها دارد باله هاي نرهاي ديگر را ريش ريش كرده و به بدن آنها حمله ور مي شود . خسارات جبران ناپذيري كه پس از از بين رفتن باله ها و جدا شدن فلس ها ايجاد مي شود معمولا به مرگ ماهي ناتوان تر و گاهي مرگ هر دو ماهي منتهي مي شود .

     ايلين مي نويسد كه در تايلند از اين نوع ماهي هاي جنگجو به مقدار زياد وجود دارد كه آنها را براي جنگ تن به تن آماده مي كنند . براي اينكه ماهي قوي شود آن را در ظرف بزرگي مي گذارند و آب را به چرخش در مي آورند . اين عمل باعث مي شود كه ماهي در مقابل جريان آب مقاومت كرده و نيرومند شود .

جالب است كه ماهي جنگجوي سيامي حتي در مقابل تصوير خود در آيينه واكنش تهاجمي نشان مي دهد .

در بسياري از فروشگاههاي اين ماهي , در زمان فروش ؛ آيينه اي در كنار تنگ حاوي آن قرار مي دهند تا ماهي باله هاي خود را افراشته كرده و زيبايي اش دو چندان شود .

 

 همانطور كه پيش تر اشاره كردم ماهيان نر اين گونه را مي توان با توجه به رنگ هاي دل ربا و درخشان و باله هاي بلند از ماده ها كه بدرنگ ( معمولا كرم و خاكستري ) و كوتاه باله هستند تميز داد .

همچنين مجرای تخم ريزی يا Oviposter که مانند لوله ای بيرون مي زند , در فصل  تخم ريزی فقط در ماهی های ماده و به صورت برآمدگی سفيد و کوچک ديده می شود . اين برآمدگی در بين باله شکمی و مخرجی جای دارد

+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم آذر 1393ساعت 14:9  توسط مهندس جکی پور  | 

انواع ماهي كفال

خانواده کفال ماهی شکلانماهیانی طویل هستند که معمولا سر پهن و پوزهای کند دارند. بدن به شکل استوانه‌ای بوده و یا کمی از دو پهلو فشرده شده‌است.چشم‌ها تا حدی به وسیله بافت چربی پوشیده شده‌است و دارای دهانی کوچک ، انتهایی و کمی تحتانی می‌باشند.دندان‌ها در این خانواده کوچک ، ضعیف و پنهان بوده و یا اینکه اصلا وجود ندارد. کفال ماهیان دارای دو باله پشتی جدا از هم هستند که شعا ع‌های سخت اولین باله پشتی آنها ۴ عدد می‌باشد.سطح پشتی بدن اینها به رنگ آبی یا سبز زیتونی و پهلوها و شکم نقره‌ای می‌باشد و غالبا ۹-۳ رگه طولی بر روی پشت ، پهلو و شکم انها دیده می‌شود.

 شرایط فیزیکو شیمیایی

این ماهی‌ها تحمل بالایی نسبت به تغییرات شوری دارند و به عبارتی یوری هالین می‌باشند.بچه این ماهیان گاهی به آبهای شیرین رود خانه‌ها وارد شده و مدت کوتاهی را در آبهای شیرین زندگی می‌کنند. اما نسبت به تغییرات درجه حرارت حساس بوده و همچنین قادر به نحمل میزان اکسیژن کمتراز ۲ میلی گرم در لیتر نیستند.

 زیستگاه

کفال ماهیان اندازه متوسط تا بزرگ دارند و در آبهای کرانه‌ای دریاها،خلیج‌ها و ابهای شیرین زندگی می‌کنند.

 گونه‌های مهم

کفال ماهیان دارای ۱۰۰ گونه‌اند که از آنها می‌توان به گونه‌های زیر اشاره نمود:

ماهی کفال:Mugil cephalus Linnaeus

کفال طلایی: Liza auratus

کفال پشت سبز: Liza dussumieri

کفال پوزه باریک: Liza saliens

کفال راه راه : Mugil cephalus

کفال لکه ابی : Valamugilseheli

 تغذیه

ماهی کفال صدف خوار می‌باشد و نیز از دتریت هاف کرم‌ها، حلزون‌ها، دو کفه‌ای‌ها، جلبک‌ها و مواد گیاهی و مواد پوسیده کف بستر تغذیه می‌کند . کفال ماهیان دارای یک سنگدان بسیار عضلانی و یک روده طویل بوده و جانوران و گیاهان را در سنگدان خود خرد می‌کنند.

تولید مثل

بیشتر گونه‌های کفال در دریا تخم ریزی می‌کنند اما گونه کفال سیاه به آب شیرین سازگاری پیدا کرده‌است . تخم ماهی کفال پلاژیک بوده و در آب شناور می‌باشد. تخم ریزی آنها در ماههای خرداد تا شهریور انجام می‌گیرد. تعداد تخم‌ها از ۱۰۰ تا ۷۰۰ هزار عدد متغیر است . دوره انکوباسیون تخم‌ها نیز ۲-۵روز به طول می‌انجامد.

نکاتی دیگر

كفال خاكستري ‏‎(Mugil cephalus)‎‏ متعلق به خانواده كفال ماهيان ‏‎(Mugilidae)‎‏ مي باشد. اين گونه توسط تورهاي پره وابزار صيد انتظاري در آبهاي ساحلي و خوريات استان هرمزگان صيد مي گردد

   4 آذر 1389بازدیدها: 1092نظرات: 1
      آلودگي خليج‌فارس، عامل مرگ هزاران ماهي كفال
موضوع: ماهی های اب شیرین / ماهي كفال    نویسنده: k750k750   

 آلودگي خليج‌فارس، عامل مرگ هزاران ماهي كفال

مرگ آبزیان بر اثر آلودگی

 

 

 

درحالي‌كه گزارش‌هاي دريافتي حاكي از آن است ، هزاران ماهي كفال در آب‌هاي ساحلي هرمزگان تلف شده‌اند .

مديركل محيط‌زيست استان هرمزگان می گوید:


 

بخش عمده ماهي‌هاي تلف شده از نوع گاريو و حدود 4 هزار قطعه بوده، علت مرگ اين ماهي‌ها در مؤسسه تحقيقات شيلات در دست بررسي است و قرار است تا پايان ارديبهشت ماه نتيجه اين بررسي‌ها اعلام شود.

ورود60 درصد فاضلاب‌هاي شهري به آب‌هاي ساحلي هرمزگان را در تلف شدن آبزيان مؤثر دانست: يكي از معضلات عمده زيست‌محيطي، راهيابي فاضلاب‌هاي شهري به درياست؛

به‌ويژه فاضلاب‌هايي كه در ارتفاعات و در خورها انباشته شده‌اند با بارندگي به دريا راه مي‌يابند و از آنجايي كه ماهيان در فصل بهار و اوايل زمستان براي تخم ريزي به آب‌هاي ساحلي و خورها روي مي‌آورند براثر اين آلودگي‌ها و مواد آلي موجود در فاضلاب‌ها تلف مي‌شوند. راهيابي فلزات سنگين ناشي از واحدهاي صنعتي و صنايع مزاحم شهري به خورها به اين تلفات دامن مي‌زند.

مديركل محيط‌زيست هرمزگان افزود: احداث شبكه فاضلاب شهري از سال 70 آغاز شده و براساس مصوبه سفر سوم استاني هيات دولت به بندرعباس، وزارت نيرو موظف شده است تا پايان سال 1390 تصفيه خانه فاضلاب بندرعباس را تكميل كند.

در حال حاضر 40 درصد از فاضلاب‌هاي شهر به تصفيه‌خانه راه مي‌يابد اما شوري پساب ناشي از اين فاضلاب‌ها كه در نهايت در حجم عظيمي به دريا مي‌ريزد بسيار بالاست تا آنجا كه ميزان فسفات و مواد آلي موجود در اين پساب‌ها 100 برابر استاندارد است ؛ راهيابي اين ميزان فسفات و مواد آلي به خورها و دريا باعث مرگ شماري از آبزيان مي‌شود.

مديركل محيط‌زيست هرمزگان پديده كشند قرمز در آب‌هاي خليج‌فارس تصريح كرد: رد تايد كشند قرمزسال گذشته در هر ليتر 50ميليون بود اما براساس پايش‌هاي دائمي و روزانه محيط‌زيست، در حال حاضر، اين ميزان در هر ليتر 1000 دانه از نوع گونه بومي است بنابراين فعلا كشند قرمز زيستبوم‌هاي دريايي خليج‌فارس در محدوده هرمزگان را تهديد نمي‌كند.

مديركل محيط‌زيست هرمزگان در باره مرگ نهنگي كه ماه گذشته در آب‌هاي ساحلي هرمزگان كشف شد، گفت: مرگ نهنگ‌ها ناشي از عوامل متعدد است؛ برخي مواقع بر اثر تصادم با شناورهاي نفتي و تجاري زخمي مي‌شوند و به ساحل روي مي‌آورند كه اين زخم در نهايت به مرگ آنها مي‌انجامد.

در مواردي هم ديده شده، ‌نهنگ‌ها سيستم جهت يابي شان آسيب ديده و براثر همين آسيب ديدگي جان باخته‌اند. اما در مواردي هم نهنگ‌ها مثل دلفين‌ها گرفتار تورهاي صيد صنعتي شده و زخمي مي‌شوند؛

از اين رو، براي رفع اين معضل با پيگيري‌هاي سازمان حفاظت محيط‌زيست، هشداردهنده‌هايي روي شناورهاي صيادي نصب مي‌شود، بدين‌ترتيب اين آبزيان ارزشمند با دريافت علائم هشداردهنده از تورهاي صنعتي دور شده، در امان خواهند ماند
+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم آذر 1393ساعت 14:5  توسط مهندس جکی پور  | 

پرورش ماهي هاي گرمابي و سرد ابي

در اين نوشته شما با پرورش
ماهي گرمابي و سردابي آشنا مي شويد.

شرايط محيطي مورد نياز در
پرورش ماهيان گرمابي :

تمام فعاليتهاي حياتي ماهي از قبيل رشد،تغذيه و توليد
مثل تحت تاثير عوامل محيطي قرار مي گيرند.

علاوه بر آن عوامل محيطي در ايجاد
و پيشرفت بيماريهاي مختلف ماهي نقش دارد.

1. دماي آب : دماي آب در طول
سال،ماه و حتي در طول شبانه روز در حال تغيير است.

باتوجه به اينكه ماهي
آبزي خونسردي است دماي بدن آن با دماي آب اطراف تقريبا برابر است . به همين دليل
است كه تغذيه و رشد و متابوليسم بدن تحت تاثير دماي محيط قرار ميگيرند. از طرفي با
افزايش دما، نياز ماهي به اكسيژن نيز افزايش پيدا ميكند كه در اين مواقع هوادهي
استخر ضرورت پيدا ميكند.

دماي مناسب آب براي كپور معمولي 25 تا 30 درجه است
.

2. PH آب : حداقل و حداكثر PH مورد قبول 5/6 تا 9 در نظر گرفته شده است .
PH در بعد از ظهرها به حداكثر ميرسد كه با پاشيدن آب آهك در اوايل صبح از افزايش
شديد PH در بعد از ظهر ها جلوگيري مي كند و در هنگام طلوع آفتاب به حداقل مي رسد.


PH خيلي زياد يا پائين باعث آسيب به بافت هاي مختلف بدن به ويژه آبشش ها مي
شود.

افزايش PH آب خاصيت سميت بعضي مواد از قبيل آمونياك را افزايش مي دهد
كه آمونياك براي ماهي سمي و خطر ناك است كه براي پيشگيري از اين رويداد بايد PH آب
به طور مرتب اندازه گيري شود .

3. شوري و سختي آب :شوري آبهاي شيرين كمتر از
يك گرم در ليتر است . ماهيان گرمابي پرورشي شوري تا 2 گرم در ليتر را تحمل ميكند
ولي حداكثر شوري قابل تحمل براي آنها حدود 9 گرم در ليتر است كه در اين حالت شوري
بالاي 2 باعث كاهش رشد ماهيها مي شود.

سختي آب هم بر اساس غلظت كربنات
كلسيم آب تعيين مي شود .از نظر سختي، آبها را به چهار دسته تقسيم مي كنند
:

الف: آبهاي نرم : 0-75 ميلي گرم در ليتر كربنات كلسيم

ب: آبهاي
متوسط : 75-150 ميلي گرم در ليتر كربنات كلسيم

ج: آبهاي سخت : 150-300 ميلي
گرم در ليتر كربنات كلسيم

د: آبهاي خيلي سخت : بالاي 300 ميلي گرم در ليتر
كربنات كلسيم

بنابر اين هر چه آب سخت تر باشد تغييرات PH آب كمتر است و
مسموميت ماهي با فلزاتي از قبيل سرب،آهن،جيوه كاهش مي يابد.

4. اكسيژن محلول
آب : اكسيژن يكي از فاكتورهاي مهم و اساسي براي سلامتي ماهي است.در ماهيان گرمابي،
غلظت اكسيژن كمتر از يك ميلي گرم در ليتر است در صورتي كه ادامه پيدا كند ،معمولا
كشنده خواهد بود كه اين حالت بيشتر در روزهاي گرم،در شرايط استرس،ضعيف بودن ماهيها
و شرايطي از اين قبيل كه ماهي به كمبود اكسيژن حساسيت بيشتري پيدا كند بسيار خطر
ناك است . معمولا تلفات در در اوايل صبح يا در طول شب

اتفاق مي افتد .
ماهيها در در محل ورود آب تجمع يافته،به سطح آب آمده و هوا را مي بلعند و در صورتي
كه اين وضعيت ادامه پيدا كند بي حال شده و تلف مي شوند.

نشانه هاي كمبود
اكسيژن در ماهيان : 1. رنگ پريدگي پوست 2. پرخوني آبششها 3. خونريزيهاي كوچك در
بعضي از قسمتهاي بدن

راههاي رفع حالت كمبود اكسيژن در استخر : 1. وارد كردن
آب به صورت پلكاني 2. افزودن آب تازه كه معمولا حاوي اكسيژن بيشتري است 3. وسايلي
كه آب را برهم بزند .


5. عدم گل آلودگي آب : گل آلود بودن آّب موجب جلوگيري از نفوذ نور و
كندي توليدات بيولوژيك استخر ميگردد. اين مواد معلق به تدريج در كف استخر تجمع
يافته و موجب افزايش رسوبات كف و كاهش عمق استخر مي گردد . اين مواد مشكلاتي براي
ماهيان ايجاد ميكند از جمله اينكه با ورود به آبششها و سطوح حساس بدن باعث اختلال
در فعاليتهاي طبيعي بدن مي شود .

انتخاب محل مناسب براي ساخت استخر پرورشي
كپور ماهيان :

مهمترين عامل در ارزيابي كيفي يك محل ، منبع تامين آب است .
براي تعيين ظرفيت توليد ماهي در يك محل ، بايد از كيفيت آب آن در طول سال با خبر
بود .

بنا براين از عوامل كليدي مي توان موارد زير را ذكر كرد : تامين
آب،توپوگرافي محلو نگهداري كردن آب

معيارهاي مهم در انتخاب محل :

1.
در دسترس بودن محل و كافي بودن زمين براي ساخت تاسيسات مختلف

2. آب كافي و
مناسب از نظر كيفيت در محل وجود داشته باشد.

3. انجام آزمايشات
خاك

4. نزديك بودن به راه شوسه و نزديك بودن به شبكه برق

5. وجود
درخت يا فضاي سبز در اطراف محل انتخاب شده

6. در دسترس بودن كودهاي آلي و
منابع غذائي ارزان قيمت در نزديكي محل انتخاب شده

7. وضعيت توپوگرافي محل
طوري باشد كه اجازه خاك برداري با هزينه كم را بدهد .

8. اگر از آب رودخانه
استفاده مي شود بايد مشكل سيل و طغيان رودخانه در منطقه وجود نزديكي به راه شوسه آب
كافي و مناسب

فضاي سبز اطراف استخر نزديك بودن به شبكه برق

كافي
بودن زمين


ماهيان گرمابي :

انواع سيستم هاي پرورش ماهيان گرمابي
:


1. سيستم پرورش متراكم :در اين روش تراكم بسيار بالا است و پرورش در
استخرهاي سيماني و با استفاده از غذاي دستي و به روش تك گونه اي (كپور معمولي)
انجام ميشود.

2.سيستم پرورشي نيمه متراكم :متداولترين روش پرورش كپور ماهيان
در جهان است.معمولا به صورت چند گونه اي انجام ميشود و تغذيه ماهيها از توليدات
طبيعي استخر (كه با كود دهي مناسب افزايش پيدا ميكند) و علوفه و دانه هاي غلات
انجام ميشود.

3.سيستم پرورش گسترده : بسته به شرايط مختلف محيطي تا 1500
قطعه ماهي در هكتار رها سازي مي شود. اين روش معمولا در حوضچه هاي ذخيره آب كشاورزي
و يا آبگيرهاي محصور انجام ميگيرد و نيازي به استخر سازي نيست .

4. سيستم
پرورش تك گونه اي :بيشتر براي كپور ماهيان استفاده ميشود .در اين حالت معمولا كپور
به تنهائي پرورش مي يابد و براي تغذيه آن بر غذاي دستي تكيه بيشتري
ميشود.

5. سيستم پرورش چند گونه اي :در اين روش چند گونه ماهي به طور توام
در يك استخر ريخته ميشوند و از همه غذاي موجود در آب از قبيل :پلانكتون هاي گياهي و
جانوري،كرمها،حشرات و... استفاده ميشود.چهار گونه ماهي از خانواده كپور ماهيان
عبارتند از : كپور معمولي،كپور علف خوار(آمور)،كپور نقره اي(فيتوفاگ) و كپور سر
گنده

در اين سيستم معمولا توصيه ميشود 35 درصد كپور معمولي،15 درصد كپور
علفخوار،40 درصد كپور نقره اي و 10 درصد كپور سر گنده در استخر رها سازي
شود.

6. سيستم پرورش توام : ماهي با اردك،برنج و ميگو.

7.سيستم
پرورشي تك جنسي : فقط يك جنس نر يا ماده پرورش داده ميشود .در مورد كپور معمولي و
تيلاپيا كاربرد فراواني دارد .

ماهيان
سردآبي
مقدمه :

سير رو به رشد جمعيت جهان و متعاقب آن افزايش نيازهاي
پروتئيني اين جمعيت باعث شده است،بشر به مصرف آبزيان از جمله ماهيها،سخت پوستان،نرم
تنان و ساير آبزيان رو آورد.همچنين كاهش ذخاير آبزي بشر را بر آن داشته تا براي
پرورش گسترده آبزيان در محيطهاي آبي كوچك و محدود اقدام كند.

پرورش ماهي در
حوضچه از دير باز معمول بوده است. در كشور چين،پيشينه آن به 2700 سال پيش از ميلاد
بر مي گردد. بنا به دلايل متعددي پرورش ماهي بر پرورش ديگر دامهاي اهلي كه مصرف
خوراكي دارند برتري دارد كه مي توان به موارد زير اشاره كرد :

1- ضريب تبديل
غذايي در ماهي 5/1 برابر طيور و دو برابر گوسفند و گاو است كه دليل آن نياز كمتر
ماهي به مصرف انرژي براي گرم كردن بدن وغلبه بر نيروي جاذبه است.

2- ماهي را
مي توان در تراكم زياد نيز پرورش داد .

3- پرورش ماهي، روشي بسيار موثر در
مصرف مواد زائد كشاورزي و دامپروري است

4- گوشت ماهي، ارزش غذائي بسيار
بالايي دارد .

گوشت ماهي نه تنها سريعتر از گوشت هاي ديگر هضم مي شود، بلكه
داراي مقادير قابل توجهي اسيدهاي آمينه ضروري از قبيل ليزين و متيونين است. علاوه
بر آن، داراي اسيدهاي چرب ضروري بويژه يك اسيد چرب اختصاصي است كه باعث كاهش
كلسترول خون مي شود . ويتامينها و املاح موجود در گوشت نيز ارزش غذايي آن را افزايش
داده است.


ماهيان سرد آبي:

معرفي ماهي قزل آلاي رنگين كمان
:

قزل آلاي رنگين كمان از خانواده آزاد ماهيان(Salmonide) با نام علمي
Onchorhynchus mykiss است و با نام انگليسي Rainbow trout معروف است. در ميان آزاد
ماهيان اين گونه تنها گونه اي است كه براي پرورش بسيار مناسب تشخيص داده شده
است،چرا كه در برابر تغييرات محيطي نظير تغيير مقدار O2 و CO2 محلول در
آب،آلودگيهاي كم و درجه حرارت مقاوم و از سرعت رشد مناسبي برخوردار است. به علاوه
اين كه به راحتي از غذاهاي دستي مصنوعي استفاده مي كنند.

اين گونه را مي
توان به راحتي در كانالها،حوضچه هاي گرد،مستطيل و سيلوبي از جنس بتن يا فايبر گلاس
پرورش از لحاظ ظاهري قزل آلاي رنگين كمان بدن كشيده اي دارد،باله هايش توسعه يافته
و تعداد آن هشت تاست. اين باله ها شامل دو باله سينه اي،دو باله شكمي،يك باله
مخرجي،يك باله دمي و دو باله پشتي است كه يكي از آنها بالاي بدن ماهي و در وسط قرار
دارد و داراي اشعه است. باله پشتي ديگر كوچك و بدون اشعه و بر روي ابتداي ساقه دمي
قرار دارد.

رنگ بدن اين آبزي سبز زيتوني،در پشت تا خاكستري روشن و سفيد در
شكم با خالهاي سياهرنگ مي باشد.(شكل شماره1) قزل آلاي رنگين كمان دهان بزرگي دارد
كه هنگام

صيد طعمه به علت آزاد بودن استخوانهاي فكي،به مقدار زيادي باز مي
شود و طعمه هاي بزرگ را شكار مي كند. دهان اين ماهي بر روي فكها،سقف و زبان
دندانهاي تيز و به عقب برگشته اي داردكه تنها براي گرفتن و هدايت طعمه به دستگاه
گوارش كاربرد دارند.

محيط زيست طبيعي قزل آلا :

اين گونه ماهي،بومي
حوضه آبريز بخش شرقي اقيانوس آرام از آلاسكا تا مكزيك است. با اين حال به دليل
قابليت سازگاري و مقاومت بالاي اين ماهي در برابر تغييرات محيطي،به تدريج به ساير
نقاط دنيا كه قابليت زيستي آن را داشتند،عرضه شد. قزل آلاي رنگين كمان متعلق به
آبهاي سرد و شفاف با بستر سنگي و سنگلاخي و شني است.

اين آبزي در شرايط
طبيعي در رودخانه ها و درياچه هاي سرد و خنك زيست مي كند و براي توليد مثل به مناطق
بالا دست رودخانه ها مهاجرت مي كند. تغذيه قزل آلا به طور طبيعي از لارو
حشرات،حشرات آبزي، ماهيان ريز و ساير موجودات مستقر در رودخانه ها صورت مي
پذيرد.

نيازهاي زيستي قزل آلاي رنگين كمان :

دانستن نيازهاي زيستي
اين گونه،جهت پرورش موفق آن لازم و ضروري است به طوري كه هر چه بيشتر با نيازهاي
زيستي قزل آلا آشنا باشيم،به همان اندازه در امر پرورشش موفق خواهيم بود. نيازهاي
ضروري اين ماهي عبارت است از :

1. اكسيژن : همان طور كه گفته شد قزل آلاي
رنگين كمان به آبهاي پر اكسيژن و زلال نياز دارد و ساختن اين عامل اساسي در حد
مطلوب،ضامن بقا و پرورش موفق اين آبزي خواهد بود. حداقل مقدار اكسيژن موجود در آب
كه قزل آلا به آن نياز دارد،شش ميلي گرم در ليتر است و حد مطلوب آن در فاصله 9 تا
11 ميلي گرم در ليتر قرار دارد كه تامين آن ضروري است.

2. حرارت : از ديگر
عاملهاي زيستي اين ماهي دماي آب است. قزل آلا در درجه حرارتهاي 12 تا 18 درجه سانتي
گراد بهترين رشد را داراست. البته درجه حرارتهاي بالاتر از 18 و پائين تر از 12 نيز
براي ماهي قابل تحمل است ولي براي رشد و پرواربندي اين گونه مناسب نيست
.

نكته قابل توجه درباره دماي آب و ميزان اكسيژن اين است كه هر چه دماي آب
بالاتر باشد قابليت نگهداري اكسيژن در آب كاهش پيدا مي كند . پس درجه حرارت آب را
بايد در حدي قرار داد كه حلاليت اكسيژن در آن،در سطح بالائي قرار گيرد.

3.
ph :

ph آب مورد استفاده براي پرورش بايد بين 5/6 تا 8 باشد . PH كمتر يا
بيشتر از اين مقدار سبب اختلال در رشد خواهد شد.

4.سرعت جريان آب : آب ورودي
از منبع به استخر چنان سرعت داشته باشد كه سبب ايجاد مشكلات براي ماهيان نشود؛چرا
كه سرعت بالاي جريان آب سبب صرف انرژي ماهيان براي مقابله با شدت جريان و حفظ تعادل
و شناوري در آب مي شود. از طرف ديگر كاهش بيش از حد جريان آب ماهي ها را با كمبود
اكسيژن و آب سرد و زلال مواجه مي سازد و مواد دفعي و سمي موجود در استخر به خوبي
شسته نمي شوند. به عبارت ديگر تهويه به خوبي صورت نمي گيرد.

مناسب ترين سرعت
جريان آب براي قزل آلا بين 2تا5 سانتي متر در ثانيه است.

5. منابع آبي : تا
كنون منابع آبي مختلفي براي پرورش قزل آلا معرفي شده است كه از آن جمله مي توان از
رودخانه،نهر،چشمه،قنات و چاه نام برد.

مناسب ترين منبع آبي براي پرورش قزل
آلا،چشمه هاي سقوطي است چرا كه تميز و شفاف و پر اكسيژن است و آلودگي ندارد . و اما
آب چاه اكسيژن پائيني دارد و قبل از مصرف بايد هوادهي شود . آب رودخانه ها و نهرها
در بعضي موارد حاوي آلودگي است كه بايد در مصرف آن احتياط كرد.

چشمه
ها:

در برسي آب ابتدا بايد منابع آب را شناخت . مهمترين منابع آبي كه در
كارگاه ها مورد استفاده قرار ميگيرند چشمه ها هستند كه چشمه ها داراي ويژگي هاي
خاصي هستند . به عنوان مثال تغييرات درجه حرارت آن ها در طول سال در مظهر چشمه (c0
2-1±) هستند و تغييرات دبي كمي دارند ، داراي كدورت ، منابع آلودگي و يخبندان نيز
نمي شوند .

انواع چشمه ها :

الف – چشمه هاي سقوطي : كه در آنها پس از
اين كه آب از مظهر چشمه خارج مي شود با شيب تندي به طرف پايين بستر حركت مي كند .
چشمه هاي سقوطي در جهت شيب به سرعت حركت مي كنند و سفيدي رنگ آب به علت ورود بيش از
حد هوا در داخل آب است . از ويژگي اين چشمه ها ، بر خورد زياد آب با هوا با سرعت
زياد مي باشد كه از نظر اكسيژن ، آب به حد اشباع مي رسد . از طرفي چون سرعت جريان
آب زياد است مانع رسوب گذاري در طول بستر مي شود . هم چنين گياهان در بستر آن ها
قدرت رويش ندارند. از اين مظر چشمه هاي سقوطي يكي از با ارزش ترين چشمه ها است كه
از

نمونه آن در ايران چشمه دشت ارژن است .

ب- چشمه هاي حوضچه اي: در
اين موارد ، آب چشمه از گودالي در آمده و در جهت شيب به طرف پايين دست حركت مي كند
. آب خيلي آرام از مظهر چشمه خارج شده و چندان نمي تواند اكسيژن در يافت كند .
قابليت رسوب گذاري داشته و از اين لحاظ مواد غذايي و خاك و برگ در كف حوضچه رسوب مي
كند و اكسيژن موجود در آب مصرف مي شود . گياهان در اين چشمه ها رشد خوبي دارند و
اين گياهان تغييرات PH را در طول شبانه روز به وجود مي آورند . اين چشمه از ديدگاه
مصرف آب در پرورش در درجه سوم اهميت قرار دارد . چشمه آتشكده در استان فارس از اين
نمونه است . درجه حرارت در اين چشمه حوضچه اي بين 15-5/14 درجه سانتيگراد است و از
نظر درجه حرارت براي پرورش مناسب است .

ج-چشمه هاي بينابيني : اين نوع چشمه
ها خصوصيات بينابيني دارند . در اين نوع چشمه ها هم گياه وجود دارد و آب حالت جريان
ملايم دارد . بنابراين از ديدگاه پرورش ماهي در درجه دوم قرار دارد . نمونه معروف
اين چشمه ، چشمه ديمه و ده چشمه در استان جهار محال بختياري ( كه درجه ي حرارت آن
نيز در طول سال تقريبا 10 درجه سانتي گراد مي باشد ) است . در كنار آن نيز مزارع
پرورش ماهي قزل آلا احداث شده است .

د- چشمه هاي گسترده : اين چشمه ها
معمولا آب موقت دارند و مجراي خروجي مشخصي ندارند . مقدار آب آن ها كم است و از
ديدگاه پرورش آبزيان اهميتي ندارند . بزرگترين كارگاه هاي پرورش و تكثير قزل آلا در
كنار چشمه هاي سقوطي قرار دارند .

2-نهر و رود خانه ها :

از نظر
مشخصات هيدرولوژيكي داراي ويژگي هاي خاصي است : تغييرات دبي در آن ها زياد است كه
اين عامل مشكلي در كارگاه تكثير محسوب مي شود . از نظر اقتصادي حداقل دبي مطرح است
. ويژگي ديگر تغييرات درجه حرارت است .مشكلات ديگر اين است كه همواره كارگاه متاثر
از اين است كه رود خانه در چه وضعيتي قرار دارد . مثلا آلودگي رودخانه ها باعث از
بين رفتن ماهي ها در كارگاه مي شود . اگر در اطراف رودخانه سنگ هاي سخت آبرفتي وجود
داشته باشد آن رودخانه براي پرورش قزل آلا مناسب نيست . رودخانه هليل رود كه در آن
اتفاقا آب رودخانه نيز زياد است اما رنگ آب رودخانه حالت خاصي دارد و آجري شكل است
از اين دسته محسوب مي شود . اگر در رودخانه اي تغييرات دبي رود خانه زياد باشد ، آن
منطقه براي پرورش ماهي مناسب نيست چون احتمال سيلاب در اين مناطق زياد است و براي
جلوگيري از سيلاب ها و جا به جايي بستر رودخانه ها ، بستر سازي ومهار كردن منابع
آنها يكي از مهمترين روش ها است .

سد ها ودرياچه ها :

از نظر استفاده
و از نظر ويژگي مانند آب هاي جاري (نهر ها ورودخانه ) است با اين تفاوت كه در سد ها
و درياچه ها نوسانات PH(به طرف قليايي ) به ويژه در تابستان ها به علت فعاليت هاي
فتو سنتزي گياهان بيشتر است .مثلا اگر ورودي رودخانه اي كه وارد سد مي شود داراي
سنگ هاي تيز و زمخت باشد آن رودخانه براي تكثير طبيعي ماهي مناسب نيست . در ضمن هر
چقدر آب داراي رنگ آبي متمايل به سبز باشد درياچه براي پرورش ماهي مناسب است .
درياچه نئور در نزديگي اردبيل از بهترين درياچه هاي ايران براي پرورش ماهيان قزل
آلا است .

آب هاي زير زميني :

اين آب ها از نظر مشخصات شبيه چشمه ها
هستند و داراي اكسيژن كمي . مواد معلق و كدورت در آب وجود ندارد عيب كلي اين قسمت ،
پمپاژ آب است كه كاري بس مشكل و گران است . در اين آب ها ، پمپاژ كردن آب بسيار پر
هزينه و كاري ريسكي است ، ريسك كردن از نظر منابع آب براي قزل آلا بسيار خطرناك است
. آب هاي زير زميني از لحاظ يك

نواختي درجه حرارت اهميت دارد . براي
استفاده از آب هاي زير زميني كار مناسب در

پرورش قزل آلا استفاده از چاه
هاي آرتزين است چون مقدار آب در اين چاه ها قابل ملاحظه

است .

رابطه
ميزان آب و توليد :

رابطه بسيار نزديكي ميان اين دو بر قرار است . در ازاي
ورودي يك ليتر آب در ثانيه 50 تا 120 كيلو گرم ماهي قزل آلا مي توان در سال توليد
كرد . اختلاف بين دو رقم 50 تا 120 به كيفيت آب بستگي دارد و هر چه كيفيت آب بهتر
باشد رقم توليدي بيشتر است . رابطه ميان كيفيت و كميت آب قابل جابه جايي است به اين
معنا كه يك آب با كيفيت بالا

مقدار آن را مي توان كم كرد ولي براي آب هاي با
كيفيت پايين بايد مقدار آب زياد باشد . در درجه حرارت ثابت هر اندازه ماهي كوچك تر
باشد تراكمش كمتر است چرا كه نياز اكسيژني بچه ماهيان بيشتر است و ميزان 02 محلول
كاهش مي يابد . معمولا قزل آلا بخشي از نياز هاي معدني خود را از محيط مي گيرد و از
اين نظر آنهايي كه داراي املاح بيشتري هستند ، مناسب ترند . آزادماهيان پرورشي در
آب شور بسيار سريع رشد مي كنند به طوري كه ماهي را در آب شيرين پرورش داده و سپس
مقدار آب شيرين را كم كرده و به مقدار آب شور اضافه كرده تا ماهي به شرايط دريا
عادت كند.

6. مواد غذايي : غذاي مورد استفاده بايد از ارزش غذايي بالايي
برخوردار باشد و بتواند نيازهاي ماهي را تامين كند. به علاوه اينكه سبب رشد سريع آن
شود. براي اين منظور غذاي تهيه شده بايد حاوي همه گروه مواد غذايي نظير
پروتئين،چربي،هيدرات كربن

ويتامين و مواد معدني باشد كه نياز به هر يك از
اين گروه مواد غذايي بسته به سن ماهي متفاوت است .

مكان يابي :

مكان
يابي از عوامل مهم و محوري پرورش قزل آلا ست كه اگر در اين امر دقت نشود،نه تنها
پرورش موفق نخواهد بود بلكه كل سرمايه گذاري انجام شده با خطر مواجه خواهد
شد

لذا بايد با صرف وقت فراوان و پس از بررسي همه جانبه،مكان مورد نظر را
انتخاب كرد. براي رسيدن به اين هدف موارد زير را بايد مد نظر قرار داد :

1.
اقليم : شرايط آب و هوايي منطقه مورد نظر براي احداث كارگاه بايد به گونه اي باشد
كه با پرورش قزل آلا سلزگاري داشته باشد؛يعني نه آنقدر گرم باشد و نه آنقدر سرد
باشد كه پرورش قزل آلا را محدود كند.

2. توپوگرافي :منطقه مورد نظر بايد
طوري باشد كه حتي المقدور كمترين عمليات خاك برداري و تسطيح در آن صورت پذيرد.
ازطرف ديگر زمين بايد طوري انتخاب شود كه امكان آبگيري حوضچه ها به صورت ثقلي وجود
داشته باشد،در غير اين صورت نياز به پمپ آب خواهد بود كه باز هم سرمايه گذاري را تا
حدودي محدود مي سازد.

3. امكانات محل : مكان مورد نظر در مرحله اول بايد به
يكي از راههاي ارتباطي به شهرهاي بزرگ براي خريد غذا،بچه ماهي،دارو،فروش ماهيان
بازاري و ... نزديك و از امكاناتي بظير برق،تلفن و آب بهداشتي برخوردار
باشد.

4. منبع آب : هر چه كارگاه و منبع آبي مورد استفاده به هم نزديكتر
باشند،مفيدتر خواهد بود.البته بهتر است در محل كارگاه يك يا چند حلقه چاه براي
مواقع ضروري حفر شود چرا

كه در طول دوره پرورش ممكن است با مواردي نظير
كاهش جريان و مقدار آب،آلودگي منبع آبي و گل آلود شدن منبع مورد استفاده مواجه
شويم.

5. مالكيت محل احداث كارگاه : از نكات مورد توجه در احداث كارگاه
مالكيت زمين است اگر زمين مالكيت مشخصي نداشته با به صورت اجاره كوتاه مدت
باشد،سرمايه گذاري در آن منطقي نخواهد بود،چرا كه اصل سرمايه اوليه صرف طراحي و
ساخت سازه ها و تاسيسات آن مي شود.

احداث حوضچه هاي پرورشي :

قبل از
احداث حوضچه ها و تاسيسات مورد نياز،مشخص كردن ظرفيت كارگاه ضروري است. ظرفيت
كارگاه با توجه به مقدار آب ورودي به كارگاه تعيين مي شود به اين صورت كه به ازاي
هر 10 ليتر بر ثانيه آب ورودي،ظرفيت يك تن پرورش ماهي بازاري را در نظر مي گيرند و
از طرف ديگر به ازاي هر يك تن ظرفيت كارگاه، 100 متر مربع فضاي مفيد در نظر مي
گيرند.

پس از تعيين ظرفيت كارگاه ابتدا زمين را مسطح و آن را بر حسب محل
ورود و خروج آب و تاسيسات جانبي آن تسطيح و شيب بندي مي كنند. بعد از تسطيح
منطقه،براي احداث حوضچه ها در محل مورد نظر به مقدار لازم خاكبرداري مي
كنند.

براي ساخت ديواره هاي حوضچه ها و كانالها مي توان از بتن مسلح(همراه
ميل گرد) يا غير مسلح(همراه آجر يا بلوك) استفاده كرد. بايد توجه كرد كه ساخت سازه
ها و حوضچه ها به گونه اي باشد كه شيب ملايمي از محل ورودي تا خروجي(2 تا 5
درصد)داشته باشد.

براي جلوگيري از ماهيهان هرز،آشغال و خروج ماهيان از حوضچه
ها،توريهايي تعبيه شود.

آماده سازي حوضچه ها قبل از ماهي دار كردن
:

قبل از آبگيري و ماهي دار كردن استخرها بايد اين موارد را مورد توجه قرار
داد :

1- اگر براي اولين بار از حوضچه ها و كانالهاي كارگاه استفاده مي
شود،بايد قبل از آبگيري كليه مصالح اضافي و مواد مصرفي اضافي آنها جمع آوري و حوضچه
ها و كانالها شستشو داده شوند.

2- اگر براي بار دوم يا چندم است كه از استخر
استفاده مي شود،بايد قبل از آبگيري،كليه كانالها و حوضچه ها تميز و ضد عفوني شوند
بعد از ضد عفوني كردن استخرها اقدام به برقراري جريان آب مي كنيم تا مواد اضافي كه
براي ضد عفوني به كار برده شده است،شسته و از محل دور شوند.

3-قبل از آبگيري
حوضچه ها حتما وروديها و خروجي هاي آنها كنترل و از نصب توري در آنها اطمينان حاصل
شود.

4- 24 ساعت بعد از آبگيري استخرها مي توان حوضچه هاي پرورشي را ماهي
دار كرد.

حمل و نقل بچه ماهيها به استخرهاي پرورشي :

مرحله اول در
شروع پرورش ماهي،تهيه و انتقال بچه ماهيهاي خريداري شده با حداقل تلفات به كارگاه
پرورشي است. در گام اول بايد سعي كرد تا بچه ماهيان مورد نياز از كارگاهي تهيه شوند
كه گواهي بهداشت داشته باشند و سلامت بچه ماهيان مورد نياز را تضمين كند و همچنين
بايد سعي كرد تهيه بچه ماهيها از نزديكترين محل به كارگاه پرورش ما صورت
بگيرد.

به طور كلي دوروش براي حمل بچه ماهيان از محل فروش تا حوضچه ها توصيه
مي شود:

1- حمل با كيسه هاي نايلوني :براي اين منظور از كيسه هاي نايلوني
ضخيم دو يا سه لايه استفاده مي شود؛به اين ترتيب كه ابتدا 25 درصد كيسه هاي نايلوني
را از آب استخر حاوي بچه ماهيها پر مي كنيم. سپس به نسبت 10 تا 20 كيلوگرم در متر
مكعب درون كيسه ها، بچه ماهي وارد مي كنيم. بعد از خالي كردن هواي موجود در كيسه
نايلوني،اين فضا را توسط اكسيژن موجود در كپسول اكسيژن پًر مي كنيم(يعني 75 درصد
باقيمانده فضا).

سپس درٍ كيسه نايلوني را با نخ مي بنديم. كيسه هاي آماده
شده به اين صورت را مي توان در كارتن قرار داد يا به همين صورت توسط وسيله نقليه
حمل شوند. بعد از حمل كيسه هاي حاوي بچه ماهي به محل كارگاه مورد نظر،براي همدما
شدن آب درون كيسه ها و حوضچه ها و جلوگيري از استرس بچه ماهيها،آنها را درون حوضچه
ها قرار مي دهيم و بعد از گذشت نيم ساعت،كيسه ها را پاره و بچه ماهيان را در حوضچه
ها رها مي كنيم.

2. حمل توسط مخزن : براي اين منظور به يك مخزن پلاستيكي يا
فلزي (استيل،آلومينيوم) تميز كه براي همين منظور ساخته شده باشد، نياز است. قبل از
آبگيري مخزن بهتر است آن را ضد عفوني كنيم. اين روش بيشتر براي حمل بچه ماهيها در
مسير هاي طولاني به كار مي رود. روش كار بدين صورت است كه ابتدا لوله هاي سوراخدار
را كه به لوله مرتبط به كپسول اكسيژن مرتبط است،دركف مخزن قرار مي دهيم،سپس مخزن
مورد نظر را با آب موجود در استخر پًر مي كنيم و شير كپسول اكسيژن را باز مي
كنيم.

سپس با توجه به ظرفيت مخزن به آن بچه ماهي اضافه مي كنيم ( 10 تا 20
كيلوگرم به ازاي هر متر مكعب ). نكته قابل توجه در روش دوم اين است كه آب موجود در
مخزن حتما بايد داراي چرخش باشد،لذا براي اين منظور از يك پمپ كوچك در بالاي مخزن
استفاده مي شود. در اين روش نيز مانند روش اول،قبل از خالي كردن بچه ماهيها در
استخر حتما بايد آب موجود در حوضچه ها و تانكر همدما شود.

نكته : براي حمل
بچه ماهيها به حوضچه ها بايد توجه كرد كه 48 ساعت قبل و 24 ساعت بعد از حمل و نقل
بچه ماهيها از غذا دهي به آنها خودداري شود.

تغذيه ماهيان پرورشي
:

در تغذيه قزل آلا دو نوع غذا مي تواند مورد استفاده قرار گيرد
:

غذاي تر : در گذشته كه علم تغذيه آبزيان و ماهي مانند امروز پيشرفت نكرده
بودند،ماهيان با غذاهاي موجود تغذيه مي شوند. غذاي تر به غذايي گفته مي شود كه از
رطوبت بالايي برخوردار باشند و شامل احشاي دام،جگر،طحال،ماهي تازه و غيره است.
استفاده از اين گروه مواد غذايي خود مشكلاتي براي پرورش دهنده فراهم مي آورد
بنابراين مصرف اين غذاها را براي ماهيان پرورشي محدود مي كند.

خريداري،حمل و
نقل،نگهداري،نحوه مصرف،احتمال آلودگيهاي انگلي و قارچي و ميكروبي آلوده كردن
استخرها،كامل نبودن آنها از لحاظ نسبتهاي گروههاي مواد غذايي و بالا بودن ضريب
تبديل از معايب استفاده از غذاهاي تر است. هنگامي كه غذاي تر به داخل

حوضچه
هاي پرورشي اضافه مي شود،به طور كامل به مصرف ماهيها نمي رسد و مقاديري از آن در كف
حوضچه ها رسوب مي كند و باعث كدورت آب شده ضمن اينكه سبب گرفتگي توريهاي خروجي و
بروز مشكلاتي نيز مي شود.

2 . غذاي خشك : مقدار مواد غذايي موجود در غذاي
قزل آلا طوري طراحي مي شود كه داراي 40 تا 50 درصد پروتئين،10 تا 15 درصد چربي، 10
درصد قند و مقدار كمي ويتامين و عناصر معدني باشد .حجم باقيمانده غذا نيز توسط پر
كننده ها،نظير كنجاله تكميل مي شود. تهيه،حمل و نقل،نگهداري و مصرف اين گروه از
غذاها بسيار ساده است و ماهيان پرورشي به راحتي از آن استفاده مي كنند. در مصرف غذا
نكاتي حائز اهميت است كه حتما بايد مد نظر قرار گيرد :

- اندازه غذاي مصرفي
براي ماهيان پرورشي در سنين مختلف بسيار مهم است بطوري كه اگر اندازه غذاي مصرفي
بزرگتر از اندازه دهان ماهي باشد،نمي تواند مورد مصرف قرار گيرد.از طرف ديگر اگر
اندازه غذا كوچك باشد به خوبي توسط ماهيان ديده و صيد نمي شود به علاوه اين كه ماهي
انرژي زيادي صرف گرفتن غذا مي كند كه اين امر سبب كاهش رشد و هدر رفتن انرژي ماهي
خواهد شد.

- مقدار غذاي اضافه شده به حوضچه هاي پرورشي نيز از نكات مهم است.
اگر غذا به مقدار كافي در اختيار ماهيها قرار نگيرد،رشد ماهيها محدود و سرعت رشد
آنها كند خواهد شد. از طرف ديگر اگر غذا بيش از حد نياز ماهي در حوضچه ريخته شود،در
كف حوضچه ها جمع مي شود و آلودگي آب و بستر حوضچه ها را به همراه خواهد
داشت.

- دفعات غذا دهي نيز بايد با رعايت اندازه ماهي باشد،به طوري كه هر چه
اندازه(سن)ماهي كوچك تر باشد دفعات غذا دهي بيشتر و مقدار آن كمتر و از طرفي هر چه
سن ماهي بزرگتر باشد،دفعات غذادهي كمتر و مقدار غذا بيشتر خواهد شد.

صيد
ماهيان پرورشي :

بعد از 6 تا 8 ماه از شروع دوره پرورشي،يعني هنگامي كه وزن
ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد،اقدام به صيد آنها مي شود. در هنگام صيد بايد پاره
اي از موارد زير را رعايت كرد :

- بازاريابي ماهيان كارگاه قبل از عمليات
صيد؛

- قطع كردن تغذيه ماهيها 48 ساعت قبل از صيد؛

- صيد ماهيان در
ساعات اوليه روز؛

- متوقف نكردن جريان آب در زمان صيد؛

- شست و شوي
ماهيان در سبدهاي پلاستيكي توسط آب؛

- حمل و انتقال ماهيهاي صيد شده به
بازار در اسرع وقت؛

- استفاده از وسيله نقليه مناسب براي انتقال ماهيها به
بازار.

هوادهي در حوضچه هاي پرورشي :

فراهم كردن اكسيژن در طي دوره
پرورشي از نيازهاي اساسي قزل آلا است. همان طور كه گفته شد، آب ورودي به كارگاههاي
پرورش قزل آلا بايد از ميزان اكسيژن بالايي(9تا11 ميلي گرم در ليتر)برخوردار باشد،
به همين جهت براي جبران كمبود اكسيژن در حوضچه هاي پرورش متراكم قزل آلا از هوا دهي
استفاده مي شود. به طور كلي آب دو نوع اكسيژن دارد،يك اكسيژن تركيبي كه جزء ساختمان
مولكول آب است و نوع ديگر،اكسيژن محلول در آب است كه با مولكولهاي آب پيوند ضعيفي
برقرار مي كند و همين نوع اكسيژن به


مصرف تنفس ماهي مي رسد. فراهم
ساختن اكسيژن محلول در آب به طرق مختلف صورت مي گيرد :

الف – تامين اكسيژن
محلول در آب از طريق وارد كردن هوا در آب : در اين روش با تزريق هوا در آب مي توان
اكسيژن محلول در آب را بالا برد،زيرا ميزان اكسيژن آب همواره از هوا كمتر است و در
نتيجه با وارد كردن هوا در آب،اكسيژن جذب آب مي شود و مقدار اكسيژن آن بالا مي رود.
در اين خصوص مي توان از لوله هاي سوراخ دار و سنگ هوا در كف استخر،كه توسط لوله اي
به كمپرسور هوا متصل است استفاده كرد .

ب – تامين اكسيژن محلول در آب از
طريق وارد كردن آب در هوا : در اين روش براي جبران كمبود اكسيژن در آب،آب را در
معرض هوا قرار مي دهند.

يكي از روشهاي اين كار استفاده از لوله هاي سوراخ
دار در بالاي استخرهاي پرورشي است. بدين ترتيب كه لوله هاي سوراخ دار در طول (يك
طرف يا دو طرف) استخر قرار مي گيرد. سپس آب ورودي به لوله ها از طريق يك دستگاه
پمپ،با فشار از سوراخها بر روي سطح آب استخرها پاشيده و باعث افزايش اكسيژن محلول
در آب مي شود.

روش ديگر استفاده از هوا ده پارويي است. اين دستگاه يك
الكتروموتور دارد كه يك محور فلزي را به گردش در مي آورد. در انتهاي اين محور فلزي
تعدادي پره وجود دارد كه سبب جابجايي آب سطحي استخرها مي شود. با به گردش در آمدن
پره ها،آب سطح استخر جابجا مي شود و در معرض هوا قرار مي گيرد. به اين ترتيب كمبود
اكسيژن آب استخرها يا حوضچه ها تامين مي شود.

توضيحات بخش دوم:

پرورش
ماهي با استفاده از منابع آب كشاورزي در روستاها:


پرورش ماهي در كنار
كار كشاورزي يكي از روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك
به اقتصاد خانوار كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي
خواهد شد.

در آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش
داد وبهترين ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد
است البته علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي
قزل آلا لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از
چاه ويا چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن
خارج وبه مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول
بهار ماهي در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.


انواع
استخرهاي دو منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

اكثراً
مستطيل شكل بوده ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در
صورتي ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت
پرورش به ميزاني باشد كه در طول شبانه روز حداقل 50% آب استخر تعويض شود.

ب
)استخرهاي دو منظوره احداثي آبراهه اي :

براساس نقشه هاي تيپ شيلات به صورت
سه استخر يا كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول
وارد شده از آن عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع
وريزش آب مجدداً هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي
وزراعت ميرسد وبدين طريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا
پرورش داده مي شود.

روش كار:

آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده
ميشود بايد سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد
اكسيژن كافي و داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين
مشكل از برجك هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي
چشمه ريز به فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر
ارتفاع داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد
كرده وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار
ميگردد.


ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است
بعنوان مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل
آلا داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را
پوشش ميدهد.

تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده
كه بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد
4400 بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه
در هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره
با اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.


پرورش ماهي با استفاده از
منابع آب كشاورزي در روستاها:


پرورش ماهي در كنار كار كشاورزي يكي از
روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك به اقتصاد خانوار
كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي خواهد شد.

در
آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد وبهترين
ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد است البته
علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي قزل آلا
لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از چاه ويا
چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن خارج وبه
مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول بهار ماهي
در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.


انواع استخرهاي دو
منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

اكثراً مستطيل شكل بوده
ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در صورتي ميتوان
ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت پرورش به ميزاني
باشد كه در طول شبانه روز حداقل 50% آب استخر تعويض شود.

ب )استخرهاي دو
منظوره احداثي آبراهه اي :

براساس نقشه هاي تيپ شيلات به صورت سه استخر يا
كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول وارد شده از آن
عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع وريزش آب مجدداً
هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي وزراعت ميرسد
وبدين طريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا پرورش داده مي
شود.

روش كار:

آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده ميشود بايد
سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد اكسيژن كافي و
داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين مشكل از برجك
هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي چشمه ريز به
فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر ارتفاع
داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد كرده
وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار ميگردد.



ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است بعنوان
مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل آلا
داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را پوشش
ميدهد.

تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده كه
بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد 4400
بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه در
هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره با
اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.


پاكسازي استخر:

تخته
ها وتوريهاي ورودي وخروجي بايستي در طول روز چندين بار بوسيله برس تميز گردند. بايد
توجه داشت آب استخرها هميشه تميز وشفاف وكف استخر هميشه نمايان باشد.بهترين زمان
براي پاكيزگي استخرها صبحها وقبل از غذا دهي به ماهيان است.قبل از تميزي استخر,
ماهيان بايد حدود 15 _ 10 ساعت قبل غذادهي نشده باشند.براي اين كار بايد قاب فلزي
ويژه به ارتفاع 50 سانتيمتر وبه عرض استخر تهيه شده , بطوريكه 40 سانتيمتر آن به
وسيله تخته يا ايرانيت پلاستيكي فشرده كاملاً غير قابل نفوذ شود وبالاي آن به ميزان
10 سانتيمتر توري باشد. بطوريكه به ميزان 40 سانتيمتر آب داخل استخر بماند ومازاد
آن سرريز شود.

جهت پاكسازي بايد ابتدا سطح آب را به 40 سانتيمتر رسانده و
بعد 4-3 متر اول هر استخر را بوسيله برس شسته وماهيان را در 4 تا 3 متر اول كه شسته
شده بوسيله قاب فلزي ساخته شده حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه استخر نمود كه
لجن وپس مانده مواد غذايي موجوددر كف استخر از طريق كف شور ودريچه هاي تعبيه شده به
همين منظور خارج گردند.بطوري كه لجن ومواد زائد استخر اول وارد استخر دومي يا سومي
نگردد ودفعات غذادهي صبح حذف شده وفقط غذادهي بعدازظهر به ماهيان داده شود.مواردي
كه هنگام قطع برق واز كار افتادن پمپ اصلي بايد رعايت شود:

راه اندازي پمپ
برگشت

قطع غذادهي

جلوگيري از هر گونه استرس به ماهيان


جلوگيري از پاكيزه نمودن استخر


تغذيه :

اصول تغذيه
شامل نوع ،ميزان و دفعات غذادهي در استخرهاي دو منظوره كشاورزي از روشهاي كلي اصول
غذادهي ماهيان قزل آلا تبعيت ميكند.


ج) پرورش ماهي در كانالهاي آب
كشاورزي:


پرورش ماهي در كانالهاي آب كشاورزي :

كانالهاي كشاورزي
حد واسطي بين يك منبع آبي (رودخانه , سراب و…) و زمينهاي كشاورزي محسوب مي شوند كه
معمولاً بصورت سيماني مي باشند. اين كانالها با عمق كم وحداكثر چند متر عرض وطولي
برابر با چند صدمتر هستند. شيب كانالهاي كشاورزي 20-10 سانتيمتر در 30 متر است . حد
مطلوب تعويض آب در آنها 3-2 مرتبه در ساعت مي باشد. كانالهاي كشاورزي در صورت دارا
بودن شرايط مناسب (دما , ميزان آب , طول وعمق مناسب , عدم آلودگي و…) مي توانند جهت
پرورش ماهي قزل آلا استفاده شوند, كه معمولاً اين كانالها توسط توريهايي به فاصله
هاي حدود 30 متر از يكديگر مجزا مي شوند. بطور كلي پتانسيل نگهداري ماهي در آنها
بين 35-25 كيلوگرم در متر مكعب در نوسان است. از آنجائيكه ميزان اكسيژن محلول درطول
كانال كاهش مي يابد واز طرف ديگر بار آلودگي آن افزايش مي يابد در فاصه هاي معيني
از كانال آب جاري هوادهي مي شود.

ماهيدار كردن كانال:

- اندازه
كانالهايي كه بچه ماهيان را در آن مي ريزيم متفاوت است وبستگي به وزن ماهي
دارد

_ براي ماهيان كه حدود 3 تا 5 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 10 متر
, عرض 1 متر وعمق نيم متر است.

_ براي ماهياني كه حدود 10 تا 20 گرم وزن
دارند طول كانال تقريباً 20 متر, عرض 3 متر وعمق 8دهم متر است.

_ براي
ماهياني كه بالاتر از 50 گرم هستند طول كانال 30 متر, عرض 6-5 متر وعمق يك و دو دهم
متر است.

معمولاً عرض كانالها بايد يك دهم طول آنها باشد. پس از مشخص شدن
محل خريد بچه ماهي , دريافت گواهي بهداشتي وتاييد شيلات استان لازم است . 24 ساعت
قبل از بارگيري وحمل بچه ماهيان، قطع غذا بايد صورت گيرد زيرا اگر ماهيان تغذيه
كرده باشند هضم غذا نياز به اكسيژن اضافي داشته ودر هنگام حمل ونقل ماهي دچار استرس
مي شود. بعد از رهاسازي ماهيان نيز بايد تا 24 ساعت از غذادهي خودداري كرد.



غذادهي :

اصول غذادهي ماهيان در كانال از الگوي غذادهي كلي
ماهيان قزل آلا تبعيت مي كند.

پاكسازي كانال:

پاك كردن دريچه ها وكف
كانال:

بهترين زمان براي پاكيزه كردن كانالها صبحها و قبل از غذادهي به
ماهيان است. قبل از تميز كردن حدود 15-10 ساعت قبل از غذادهي قطع مي شود. تخته ها
وتوريهاي ورودي وخروجي در طول روز بايستي چندين بار بوسيله برس تميز گردند كف كانال
ها بايد هفته اي يكبار پاكيزه شود, زيرا قزل آلا به آب شفاف حاوي اكسيژن بالا
نيازمند است.

در تميز كردن كانال ابتدا سطح آب را كم كرده (بسته به ارتفاع
آب استخر) بعد 3 تا 4 متر اول كانال را بوسيله برس شسته وماهيان را در 3_ 4 متر اول
كه شسته شده بوسيله قاب فلزي دست ساز حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه كانال
مي نماييم تا لجن وپس مانده غذايي موجود در كف استخر از طريق دريچه هاي تعبيه شده
جهت اين منظور خارج شود به طوريكه لجن ومواد زائد كانالها وارد كانالهاي بعدي نشود.
دفعات غذادهي صبح نيز حذف شده وفقط بعدازظهر ماهيان غذادهي مي شوند.

صيد
وعرضه ماهيان به بازار:

بعد از 5 تا 6 ماه از شروع دوره پرورش , كه وزن
ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد اقدام به صيد آنها مي كنند. به منظور جلوگيري از
تسريع فساد وحفظ شكل ماهي پس از صيد بايد به مدت 48-24 ساعت قبل از صيد نسبت به قطع
غذاي ماهيان اقدام نمود.

بهتر است قبل از صيد برآوردي از مقدار ماهيها صورت
گيرد تا عمليات بازاريابي بهتر انجام شود.

صيد ماهي هاي موجود در كانال
كشاورزي به دو طريق انجام مي شوند:

اگر تخليه كامل آب كانال امكان پذير
باشد كانال تخليه شده, كل ماهيان صيد مي شود

در كانال هاي با آب جاري كه
امكان متوقف نمودن آب جاري وجود نداشته باشد ماهي ها را در گوشه اي از كانال جمع
كرده آنها را صيد مي كنند.

در پايان ماهيان صيد شده را در جعبه گذاشته لابه
لاي آنها خرده هاي يخ ريخته تا ماهي با كيفيت بالا در بازار عرضه
شود.

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم آذر 1393ساعت 13:58  توسط مهندس جکی پور  | 

پرورش ماهي هاي گرمابي و سرد ابي

در اين نوشته شما با پرورش
ماهي گرمابي و سردابي آشنا مي شويد.

شرايط محيطي مورد نياز در
پرورش ماهيان گرمابي :

تمام فعاليتهاي حياتي ماهي از قبيل رشد،تغذيه و توليد
مثل تحت تاثير عوامل محيطي قرار مي گيرند.

علاوه بر آن عوامل محيطي در ايجاد
و پيشرفت بيماريهاي مختلف ماهي نقش دارد.

1. دماي آب : دماي آب در طول
سال،ماه و حتي در طول شبانه روز در حال تغيير است.

باتوجه به اينكه ماهي
آبزي خونسردي است دماي بدن آن با دماي آب اطراف تقريبا برابر است . به همين دليل
است كه تغذيه و رشد و متابوليسم بدن تحت تاثير دماي محيط قرار ميگيرند. از طرفي با
افزايش دما، نياز ماهي به اكسيژن نيز افزايش پيدا ميكند كه در اين مواقع هوادهي
استخر ضرورت پيدا ميكند.

دماي مناسب آب براي كپور معمولي 25 تا 30 درجه است
.

2. PH آب : حداقل و حداكثر PH مورد قبول 5/6 تا 9 در نظر گرفته شده است .
PH در بعد از ظهرها به حداكثر ميرسد كه با پاشيدن آب آهك در اوايل صبح از افزايش
شديد PH در بعد از ظهر ها جلوگيري مي كند و در هنگام طلوع آفتاب به حداقل مي رسد.


PH خيلي زياد يا پائين باعث آسيب به بافت هاي مختلف بدن به ويژه آبشش ها مي
شود.

افزايش PH آب خاصيت سميت بعضي مواد از قبيل آمونياك را افزايش مي دهد
كه آمونياك براي ماهي سمي و خطر ناك است كه براي پيشگيري از اين رويداد بايد PH آب
به طور مرتب اندازه گيري شود .

3. شوري و سختي آب :شوري آبهاي شيرين كمتر از
يك گرم در ليتر است . ماهيان گرمابي پرورشي شوري تا 2 گرم در ليتر را تحمل ميكند
ولي حداكثر شوري قابل تحمل براي آنها حدود 9 گرم در ليتر است كه در اين حالت شوري
بالاي 2 باعث كاهش رشد ماهيها مي شود.

سختي آب هم بر اساس غلظت كربنات
كلسيم آب تعيين مي شود .از نظر سختي، آبها را به چهار دسته تقسيم مي كنند
:

الف: آبهاي نرم : 0-75 ميلي گرم در ليتر كربنات كلسيم

ب: آبهاي
متوسط : 75-150 ميلي گرم در ليتر كربنات كلسيم

ج: آبهاي سخت : 150-300 ميلي
گرم در ليتر كربنات كلسيم

د: آبهاي خيلي سخت : بالاي 300 ميلي گرم در ليتر
كربنات كلسيم

بنابر اين هر چه آب سخت تر باشد تغييرات PH آب كمتر است و
مسموميت ماهي با فلزاتي از قبيل سرب،آهن،جيوه كاهش مي يابد.

4. اكسيژن محلول
آب : اكسيژن يكي از فاكتورهاي مهم و اساسي براي سلامتي ماهي است.در ماهيان گرمابي،
غلظت اكسيژن كمتر از يك ميلي گرم در ليتر است در صورتي كه ادامه پيدا كند ،معمولا
كشنده خواهد بود كه اين حالت بيشتر در روزهاي گرم،در شرايط استرس،ضعيف بودن ماهيها
و شرايطي از اين قبيل كه ماهي به كمبود اكسيژن حساسيت بيشتري پيدا كند بسيار خطر
ناك است . معمولا تلفات در در اوايل صبح يا در طول شب

اتفاق مي افتد .
ماهيها در در محل ورود آب تجمع يافته،به سطح آب آمده و هوا را مي بلعند و در صورتي
كه اين وضعيت ادامه پيدا كند بي حال شده و تلف مي شوند.

نشانه هاي كمبود
اكسيژن در ماهيان : 1. رنگ پريدگي پوست 2. پرخوني آبششها 3. خونريزيهاي كوچك در
بعضي از قسمتهاي بدن

راههاي رفع حالت كمبود اكسيژن در استخر : 1. وارد كردن
آب به صورت پلكاني 2. افزودن آب تازه كه معمولا حاوي اكسيژن بيشتري است 3. وسايلي
كه آب را برهم بزند .


5. عدم گل آلودگي آب : گل آلود بودن آّب موجب جلوگيري از نفوذ نور و
كندي توليدات بيولوژيك استخر ميگردد. اين مواد معلق به تدريج در كف استخر تجمع
يافته و موجب افزايش رسوبات كف و كاهش عمق استخر مي گردد . اين مواد مشكلاتي براي
ماهيان ايجاد ميكند از جمله اينكه با ورود به آبششها و سطوح حساس بدن باعث اختلال
در فعاليتهاي طبيعي بدن مي شود .

انتخاب محل مناسب براي ساخت استخر پرورشي
كپور ماهيان :

مهمترين عامل در ارزيابي كيفي يك محل ، منبع تامين آب است .
براي تعيين ظرفيت توليد ماهي در يك محل ، بايد از كيفيت آب آن در طول سال با خبر
بود .

بنا براين از عوامل كليدي مي توان موارد زير را ذكر كرد : تامين
آب،توپوگرافي محلو نگهداري كردن آب

معيارهاي مهم در انتخاب محل :

1.
در دسترس بودن محل و كافي بودن زمين براي ساخت تاسيسات مختلف

2. آب كافي و
مناسب از نظر كيفيت در محل وجود داشته باشد.

3. انجام آزمايشات
خاك

4. نزديك بودن به راه شوسه و نزديك بودن به شبكه برق

5. وجود
درخت يا فضاي سبز در اطراف محل انتخاب شده

6. در دسترس بودن كودهاي آلي و
منابع غذائي ارزان قيمت در نزديكي محل انتخاب شده

7. وضعيت توپوگرافي محل
طوري باشد كه اجازه خاك برداري با هزينه كم را بدهد .

8. اگر از آب رودخانه
استفاده مي شود بايد مشكل سيل و طغيان رودخانه در منطقه وجود نزديكي به راه شوسه آب
كافي و مناسب

فضاي سبز اطراف استخر نزديك بودن به شبكه برق

كافي
بودن زمين


ماهيان گرمابي :

انواع سيستم هاي پرورش ماهيان گرمابي
:


1. سيستم پرورش متراكم :در اين روش تراكم بسيار بالا است و پرورش در
استخرهاي سيماني و با استفاده از غذاي دستي و به روش تك گونه اي (كپور معمولي)
انجام ميشود.

2.سيستم پرورشي نيمه متراكم :متداولترين روش پرورش كپور ماهيان
در جهان است.معمولا به صورت چند گونه اي انجام ميشود و تغذيه ماهيها از توليدات
طبيعي استخر (كه با كود دهي مناسب افزايش پيدا ميكند) و علوفه و دانه هاي غلات
انجام ميشود.

3.سيستم پرورش گسترده : بسته به شرايط مختلف محيطي تا 1500
قطعه ماهي در هكتار رها سازي مي شود. اين روش معمولا در حوضچه هاي ذخيره آب كشاورزي
و يا آبگيرهاي محصور انجام ميگيرد و نيازي به استخر سازي نيست .

4. سيستم
پرورش تك گونه اي :بيشتر براي كپور ماهيان استفاده ميشود .در اين حالت معمولا كپور
به تنهائي پرورش مي يابد و براي تغذيه آن بر غذاي دستي تكيه بيشتري
ميشود.

5. سيستم پرورش چند گونه اي :در اين روش چند گونه ماهي به طور توام
در يك استخر ريخته ميشوند و از همه غذاي موجود در آب از قبيل :پلانكتون هاي گياهي و
جانوري،كرمها،حشرات و... استفاده ميشود.چهار گونه ماهي از خانواده كپور ماهيان
عبارتند از : كپور معمولي،كپور علف خوار(آمور)،كپور نقره اي(فيتوفاگ) و كپور سر
گنده

در اين سيستم معمولا توصيه ميشود 35 درصد كپور معمولي،15 درصد كپور
علفخوار،40 درصد كپور نقره اي و 10 درصد كپور سر گنده در استخر رها سازي
شود.

6. سيستم پرورش توام : ماهي با اردك،برنج و ميگو.

7.سيستم
پرورشي تك جنسي : فقط يك جنس نر يا ماده پرورش داده ميشود .در مورد كپور معمولي و
تيلاپيا كاربرد فراواني دارد .

ماهيان
سردآبي
مقدمه :

سير رو به رشد جمعيت جهان و متعاقب آن افزايش نيازهاي
پروتئيني اين جمعيت باعث شده است،بشر به مصرف آبزيان از جمله ماهيها،سخت پوستان،نرم
تنان و ساير آبزيان رو آورد.همچنين كاهش ذخاير آبزي بشر را بر آن داشته تا براي
پرورش گسترده آبزيان در محيطهاي آبي كوچك و محدود اقدام كند.

پرورش ماهي در
حوضچه از دير باز معمول بوده است. در كشور چين،پيشينه آن به 2700 سال پيش از ميلاد
بر مي گردد. بنا به دلايل متعددي پرورش ماهي بر پرورش ديگر دامهاي اهلي كه مصرف
خوراكي دارند برتري دارد كه مي توان به موارد زير اشاره كرد :

1- ضريب تبديل
غذايي در ماهي 5/1 برابر طيور و دو برابر گوسفند و گاو است كه دليل آن نياز كمتر
ماهي به مصرف انرژي براي گرم كردن بدن وغلبه بر نيروي جاذبه است.

2- ماهي را
مي توان در تراكم زياد نيز پرورش داد .

3- پرورش ماهي، روشي بسيار موثر در
مصرف مواد زائد كشاورزي و دامپروري است

4- گوشت ماهي، ارزش غذائي بسيار
بالايي دارد .

گوشت ماهي نه تنها سريعتر از گوشت هاي ديگر هضم مي شود، بلكه
داراي مقادير قابل توجهي اسيدهاي آمينه ضروري از قبيل ليزين و متيونين است. علاوه
بر آن، داراي اسيدهاي چرب ضروري بويژه يك اسيد چرب اختصاصي است كه باعث كاهش
كلسترول خون مي شود . ويتامينها و املاح موجود در گوشت نيز ارزش غذايي آن را افزايش
داده است.


ماهيان سرد آبي:

معرفي ماهي قزل آلاي رنگين كمان
:

قزل آلاي رنگين كمان از خانواده آزاد ماهيان(Salmonide) با نام علمي
Onchorhynchus mykiss است و با نام انگليسي Rainbow trout معروف است. در ميان آزاد
ماهيان اين گونه تنها گونه اي است كه براي پرورش بسيار مناسب تشخيص داده شده
است،چرا كه در برابر تغييرات محيطي نظير تغيير مقدار O2 و CO2 محلول در
آب،آلودگيهاي كم و درجه حرارت مقاوم و از سرعت رشد مناسبي برخوردار است. به علاوه
اين كه به راحتي از غذاهاي دستي مصنوعي استفاده مي كنند.

اين گونه را مي
توان به راحتي در كانالها،حوضچه هاي گرد،مستطيل و سيلوبي از جنس بتن يا فايبر گلاس
پرورش از لحاظ ظاهري قزل آلاي رنگين كمان بدن كشيده اي دارد،باله هايش توسعه يافته
و تعداد آن هشت تاست. اين باله ها شامل دو باله سينه اي،دو باله شكمي،يك باله
مخرجي،يك باله دمي و دو باله پشتي است كه يكي از آنها بالاي بدن ماهي و در وسط قرار
دارد و داراي اشعه است. باله پشتي ديگر كوچك و بدون اشعه و بر روي ابتداي ساقه دمي
قرار دارد.

رنگ بدن اين آبزي سبز زيتوني،در پشت تا خاكستري روشن و سفيد در
شكم با خالهاي سياهرنگ مي باشد.(شكل شماره1) قزل آلاي رنگين كمان دهان بزرگي دارد
كه هنگام

صيد طعمه به علت آزاد بودن استخوانهاي فكي،به مقدار زيادي باز مي
شود و طعمه هاي بزرگ را شكار مي كند. دهان اين ماهي بر روي فكها،سقف و زبان
دندانهاي تيز و به عقب برگشته اي داردكه تنها براي گرفتن و هدايت طعمه به دستگاه
گوارش كاربرد دارند.

محيط زيست طبيعي قزل آلا :

اين گونه ماهي،بومي
حوضه آبريز بخش شرقي اقيانوس آرام از آلاسكا تا مكزيك است. با اين حال به دليل
قابليت سازگاري و مقاومت بالاي اين ماهي در برابر تغييرات محيطي،به تدريج به ساير
نقاط دنيا كه قابليت زيستي آن را داشتند،عرضه شد. قزل آلاي رنگين كمان متعلق به
آبهاي سرد و شفاف با بستر سنگي و سنگلاخي و شني است.

اين آبزي در شرايط
طبيعي در رودخانه ها و درياچه هاي سرد و خنك زيست مي كند و براي توليد مثل به مناطق
بالا دست رودخانه ها مهاجرت مي كند. تغذيه قزل آلا به طور طبيعي از لارو
حشرات،حشرات آبزي، ماهيان ريز و ساير موجودات مستقر در رودخانه ها صورت مي
پذيرد.

نيازهاي زيستي قزل آلاي رنگين كمان :

دانستن نيازهاي زيستي
اين گونه،جهت پرورش موفق آن لازم و ضروري است به طوري كه هر چه بيشتر با نيازهاي
زيستي قزل آلا آشنا باشيم،به همان اندازه در امر پرورشش موفق خواهيم بود. نيازهاي
ضروري اين ماهي عبارت است از :

1. اكسيژن : همان طور كه گفته شد قزل آلاي
رنگين كمان به آبهاي پر اكسيژن و زلال نياز دارد و ساختن اين عامل اساسي در حد
مطلوب،ضامن بقا و پرورش موفق اين آبزي خواهد بود. حداقل مقدار اكسيژن موجود در آب
كه قزل آلا به آن نياز دارد،شش ميلي گرم در ليتر است و حد مطلوب آن در فاصله 9 تا
11 ميلي گرم در ليتر قرار دارد كه تامين آن ضروري است.

2. حرارت : از ديگر
عاملهاي زيستي اين ماهي دماي آب است. قزل آلا در درجه حرارتهاي 12 تا 18 درجه سانتي
گراد بهترين رشد را داراست. البته درجه حرارتهاي بالاتر از 18 و پائين تر از 12 نيز
براي ماهي قابل تحمل است ولي براي رشد و پرواربندي اين گونه مناسب نيست
.

نكته قابل توجه درباره دماي آب و ميزان اكسيژن اين است كه هر چه دماي آب
بالاتر باشد قابليت نگهداري اكسيژن در آب كاهش پيدا مي كند . پس درجه حرارت آب را
بايد در حدي قرار داد كه حلاليت اكسيژن در آن،در سطح بالائي قرار گيرد.

3.
ph :

ph آب مورد استفاده براي پرورش بايد بين 5/6 تا 8 باشد . PH كمتر يا
بيشتر از اين مقدار سبب اختلال در رشد خواهد شد.

4.سرعت جريان آب : آب ورودي
از منبع به استخر چنان سرعت داشته باشد كه سبب ايجاد مشكلات براي ماهيان نشود؛چرا
كه سرعت بالاي جريان آب سبب صرف انرژي ماهيان براي مقابله با شدت جريان و حفظ تعادل
و شناوري در آب مي شود. از طرف ديگر كاهش بيش از حد جريان آب ماهي ها را با كمبود
اكسيژن و آب سرد و زلال مواجه مي سازد و مواد دفعي و سمي موجود در استخر به خوبي
شسته نمي شوند. به عبارت ديگر تهويه به خوبي صورت نمي گيرد.

مناسب ترين سرعت
جريان آب براي قزل آلا بين 2تا5 سانتي متر در ثانيه است.

5. منابع آبي : تا
كنون منابع آبي مختلفي براي پرورش قزل آلا معرفي شده است كه از آن جمله مي توان از
رودخانه،نهر،چشمه،قنات و چاه نام برد.

مناسب ترين منبع آبي براي پرورش قزل
آلا،چشمه هاي سقوطي است چرا كه تميز و شفاف و پر اكسيژن است و آلودگي ندارد . و اما
آب چاه اكسيژن پائيني دارد و قبل از مصرف بايد هوادهي شود . آب رودخانه ها و نهرها
در بعضي موارد حاوي آلودگي است كه بايد در مصرف آن احتياط كرد.

چشمه
ها:

در برسي آب ابتدا بايد منابع آب را شناخت . مهمترين منابع آبي كه در
كارگاه ها مورد استفاده قرار ميگيرند چشمه ها هستند كه چشمه ها داراي ويژگي هاي
خاصي هستند . به عنوان مثال تغييرات درجه حرارت آن ها در طول سال در مظهر چشمه (c0
2-1±) هستند و تغييرات دبي كمي دارند ، داراي كدورت ، منابع آلودگي و يخبندان نيز
نمي شوند .

انواع چشمه ها :

الف – چشمه هاي سقوطي : كه در آنها پس از
اين كه آب از مظهر چشمه خارج مي شود با شيب تندي به طرف پايين بستر حركت مي كند .
چشمه هاي سقوطي در جهت شيب به سرعت حركت مي كنند و سفيدي رنگ آب به علت ورود بيش از
حد هوا در داخل آب است . از ويژگي اين چشمه ها ، بر خورد زياد آب با هوا با سرعت
زياد مي باشد كه از نظر اكسيژن ، آب به حد اشباع مي رسد . از طرفي چون سرعت جريان
آب زياد است مانع رسوب گذاري در طول بستر مي شود . هم چنين گياهان در بستر آن ها
قدرت رويش ندارند. از اين مظر چشمه هاي سقوطي يكي از با ارزش ترين چشمه ها است كه
از

نمونه آن در ايران چشمه دشت ارژن است .

ب- چشمه هاي حوضچه اي: در
اين موارد ، آب چشمه از گودالي در آمده و در جهت شيب به طرف پايين دست حركت مي كند
. آب خيلي آرام از مظهر چشمه خارج شده و چندان نمي تواند اكسيژن در يافت كند .
قابليت رسوب گذاري داشته و از اين لحاظ مواد غذايي و خاك و برگ در كف حوضچه رسوب مي
كند و اكسيژن موجود در آب مصرف مي شود . گياهان در اين چشمه ها رشد خوبي دارند و
اين گياهان تغييرات PH را در طول شبانه روز به وجود مي آورند . اين چشمه از ديدگاه
مصرف آب در پرورش در درجه سوم اهميت قرار دارد . چشمه آتشكده در استان فارس از اين
نمونه است . درجه حرارت در اين چشمه حوضچه اي بين 15-5/14 درجه سانتيگراد است و از
نظر درجه حرارت براي پرورش مناسب است .

ج-چشمه هاي بينابيني : اين نوع چشمه
ها خصوصيات بينابيني دارند . در اين نوع چشمه ها هم گياه وجود دارد و آب حالت جريان
ملايم دارد . بنابراين از ديدگاه پرورش ماهي در درجه دوم قرار دارد . نمونه معروف
اين چشمه ، چشمه ديمه و ده چشمه در استان جهار محال بختياري ( كه درجه ي حرارت آن
نيز در طول سال تقريبا 10 درجه سانتي گراد مي باشد ) است . در كنار آن نيز مزارع
پرورش ماهي قزل آلا احداث شده است .

د- چشمه هاي گسترده : اين چشمه ها
معمولا آب موقت دارند و مجراي خروجي مشخصي ندارند . مقدار آب آن ها كم است و از
ديدگاه پرورش آبزيان اهميتي ندارند . بزرگترين كارگاه هاي پرورش و تكثير قزل آلا در
كنار چشمه هاي سقوطي قرار دارند .

2-نهر و رود خانه ها :

از نظر
مشخصات هيدرولوژيكي داراي ويژگي هاي خاصي است : تغييرات دبي در آن ها زياد است كه
اين عامل مشكلي در كارگاه تكثير محسوب مي شود . از نظر اقتصادي حداقل دبي مطرح است
. ويژگي ديگر تغييرات درجه حرارت است .مشكلات ديگر اين است كه همواره كارگاه متاثر
از اين است كه رود خانه در چه وضعيتي قرار دارد . مثلا آلودگي رودخانه ها باعث از
بين رفتن ماهي ها در كارگاه مي شود . اگر در اطراف رودخانه سنگ هاي سخت آبرفتي وجود
داشته باشد آن رودخانه براي پرورش قزل آلا مناسب نيست . رودخانه هليل رود كه در آن
اتفاقا آب رودخانه نيز زياد است اما رنگ آب رودخانه حالت خاصي دارد و آجري شكل است
از اين دسته محسوب مي شود . اگر در رودخانه اي تغييرات دبي رود خانه زياد باشد ، آن
منطقه براي پرورش ماهي مناسب نيست چون احتمال سيلاب در اين مناطق زياد است و براي
جلوگيري از سيلاب ها و جا به جايي بستر رودخانه ها ، بستر سازي ومهار كردن منابع
آنها يكي از مهمترين روش ها است .

سد ها ودرياچه ها :

از نظر استفاده
و از نظر ويژگي مانند آب هاي جاري (نهر ها ورودخانه ) است با اين تفاوت كه در سد ها
و درياچه ها نوسانات PH(به طرف قليايي ) به ويژه در تابستان ها به علت فعاليت هاي
فتو سنتزي گياهان بيشتر است .مثلا اگر ورودي رودخانه اي كه وارد سد مي شود داراي
سنگ هاي تيز و زمخت باشد آن رودخانه براي تكثير طبيعي ماهي مناسب نيست . در ضمن هر
چقدر آب داراي رنگ آبي متمايل به سبز باشد درياچه براي پرورش ماهي مناسب است .
درياچه نئور در نزديگي اردبيل از بهترين درياچه هاي ايران براي پرورش ماهيان قزل
آلا است .

آب هاي زير زميني :

اين آب ها از نظر مشخصات شبيه چشمه ها
هستند و داراي اكسيژن كمي . مواد معلق و كدورت در آب وجود ندارد عيب كلي اين قسمت ،
پمپاژ آب است كه كاري بس مشكل و گران است . در اين آب ها ، پمپاژ كردن آب بسيار پر
هزينه و كاري ريسكي است ، ريسك كردن از نظر منابع آب براي قزل آلا بسيار خطرناك است
. آب هاي زير زميني از لحاظ يك

نواختي درجه حرارت اهميت دارد . براي
استفاده از آب هاي زير زميني كار مناسب در

پرورش قزل آلا استفاده از چاه
هاي آرتزين است چون مقدار آب در اين چاه ها قابل ملاحظه

است .

رابطه
ميزان آب و توليد :

رابطه بسيار نزديكي ميان اين دو بر قرار است . در ازاي
ورودي يك ليتر آب در ثانيه 50 تا 120 كيلو گرم ماهي قزل آلا مي توان در سال توليد
كرد . اختلاف بين دو رقم 50 تا 120 به كيفيت آب بستگي دارد و هر چه كيفيت آب بهتر
باشد رقم توليدي بيشتر است . رابطه ميان كيفيت و كميت آب قابل جابه جايي است به اين
معنا كه يك آب با كيفيت بالا

مقدار آن را مي توان كم كرد ولي براي آب هاي با
كيفيت پايين بايد مقدار آب زياد باشد . در درجه حرارت ثابت هر اندازه ماهي كوچك تر
باشد تراكمش كمتر است چرا كه نياز اكسيژني بچه ماهيان بيشتر است و ميزان 02 محلول
كاهش مي يابد . معمولا قزل آلا بخشي از نياز هاي معدني خود را از محيط مي گيرد و از
اين نظر آنهايي كه داراي املاح بيشتري هستند ، مناسب ترند . آزادماهيان پرورشي در
آب شور بسيار سريع رشد مي كنند به طوري كه ماهي را در آب شيرين پرورش داده و سپس
مقدار آب شيرين را كم كرده و به مقدار آب شور اضافه كرده تا ماهي به شرايط دريا
عادت كند.

6. مواد غذايي : غذاي مورد استفاده بايد از ارزش غذايي بالايي
برخوردار باشد و بتواند نيازهاي ماهي را تامين كند. به علاوه اينكه سبب رشد سريع آن
شود. براي اين منظور غذاي تهيه شده بايد حاوي همه گروه مواد غذايي نظير
پروتئين،چربي،هيدرات كربن

ويتامين و مواد معدني باشد كه نياز به هر يك از
اين گروه مواد غذايي بسته به سن ماهي متفاوت است .

مكان يابي :

مكان
يابي از عوامل مهم و محوري پرورش قزل آلا ست كه اگر در اين امر دقت نشود،نه تنها
پرورش موفق نخواهد بود بلكه كل سرمايه گذاري انجام شده با خطر مواجه خواهد
شد

لذا بايد با صرف وقت فراوان و پس از بررسي همه جانبه،مكان مورد نظر را
انتخاب كرد. براي رسيدن به اين هدف موارد زير را بايد مد نظر قرار داد :

1.
اقليم : شرايط آب و هوايي منطقه مورد نظر براي احداث كارگاه بايد به گونه اي باشد
كه با پرورش قزل آلا سلزگاري داشته باشد؛يعني نه آنقدر گرم باشد و نه آنقدر سرد
باشد كه پرورش قزل آلا را محدود كند.

2. توپوگرافي :منطقه مورد نظر بايد
طوري باشد كه حتي المقدور كمترين عمليات خاك برداري و تسطيح در آن صورت پذيرد.
ازطرف ديگر زمين بايد طوري انتخاب شود كه امكان آبگيري حوضچه ها به صورت ثقلي وجود
داشته باشد،در غير اين صورت نياز به پمپ آب خواهد بود كه باز هم سرمايه گذاري را تا
حدودي محدود مي سازد.

3. امكانات محل : مكان مورد نظر در مرحله اول بايد به
يكي از راههاي ارتباطي به شهرهاي بزرگ براي خريد غذا،بچه ماهي،دارو،فروش ماهيان
بازاري و ... نزديك و از امكاناتي بظير برق،تلفن و آب بهداشتي برخوردار
باشد.

4. منبع آب : هر چه كارگاه و منبع آبي مورد استفاده به هم نزديكتر
باشند،مفيدتر خواهد بود.البته بهتر است در محل كارگاه يك يا چند حلقه چاه براي
مواقع ضروري حفر شود چرا

كه در طول دوره پرورش ممكن است با مواردي نظير
كاهش جريان و مقدار آب،آلودگي منبع آبي و گل آلود شدن منبع مورد استفاده مواجه
شويم.

5. مالكيت محل احداث كارگاه : از نكات مورد توجه در احداث كارگاه
مالكيت زمين است اگر زمين مالكيت مشخصي نداشته با به صورت اجاره كوتاه مدت
باشد،سرمايه گذاري در آن منطقي نخواهد بود،چرا كه اصل سرمايه اوليه صرف طراحي و
ساخت سازه ها و تاسيسات آن مي شود.

احداث حوضچه هاي پرورشي :

قبل از
احداث حوضچه ها و تاسيسات مورد نياز،مشخص كردن ظرفيت كارگاه ضروري است. ظرفيت
كارگاه با توجه به مقدار آب ورودي به كارگاه تعيين مي شود به اين صورت كه به ازاي
هر 10 ليتر بر ثانيه آب ورودي،ظرفيت يك تن پرورش ماهي بازاري را در نظر مي گيرند و
از طرف ديگر به ازاي هر يك تن ظرفيت كارگاه، 100 متر مربع فضاي مفيد در نظر مي
گيرند.

پس از تعيين ظرفيت كارگاه ابتدا زمين را مسطح و آن را بر حسب محل
ورود و خروج آب و تاسيسات جانبي آن تسطيح و شيب بندي مي كنند. بعد از تسطيح
منطقه،براي احداث حوضچه ها در محل مورد نظر به مقدار لازم خاكبرداري مي
كنند.

براي ساخت ديواره هاي حوضچه ها و كانالها مي توان از بتن مسلح(همراه
ميل گرد) يا غير مسلح(همراه آجر يا بلوك) استفاده كرد. بايد توجه كرد كه ساخت سازه
ها و حوضچه ها به گونه اي باشد كه شيب ملايمي از محل ورودي تا خروجي(2 تا 5
درصد)داشته باشد.

براي جلوگيري از ماهيهان هرز،آشغال و خروج ماهيان از حوضچه
ها،توريهايي تعبيه شود.

آماده سازي حوضچه ها قبل از ماهي دار كردن
:

قبل از آبگيري و ماهي دار كردن استخرها بايد اين موارد را مورد توجه قرار
داد :

1- اگر براي اولين بار از حوضچه ها و كانالهاي كارگاه استفاده مي
شود،بايد قبل از آبگيري كليه مصالح اضافي و مواد مصرفي اضافي آنها جمع آوري و حوضچه
ها و كانالها شستشو داده شوند.

2- اگر براي بار دوم يا چندم است كه از استخر
استفاده مي شود،بايد قبل از آبگيري،كليه كانالها و حوضچه ها تميز و ضد عفوني شوند
بعد از ضد عفوني كردن استخرها اقدام به برقراري جريان آب مي كنيم تا مواد اضافي كه
براي ضد عفوني به كار برده شده است،شسته و از محل دور شوند.

3-قبل از آبگيري
حوضچه ها حتما وروديها و خروجي هاي آنها كنترل و از نصب توري در آنها اطمينان حاصل
شود.

4- 24 ساعت بعد از آبگيري استخرها مي توان حوضچه هاي پرورشي را ماهي
دار كرد.

حمل و نقل بچه ماهيها به استخرهاي پرورشي :

مرحله اول در
شروع پرورش ماهي،تهيه و انتقال بچه ماهيهاي خريداري شده با حداقل تلفات به كارگاه
پرورشي است. در گام اول بايد سعي كرد تا بچه ماهيان مورد نياز از كارگاهي تهيه شوند
كه گواهي بهداشت داشته باشند و سلامت بچه ماهيان مورد نياز را تضمين كند و همچنين
بايد سعي كرد تهيه بچه ماهيها از نزديكترين محل به كارگاه پرورش ما صورت
بگيرد.

به طور كلي دوروش براي حمل بچه ماهيان از محل فروش تا حوضچه ها توصيه
مي شود:

1- حمل با كيسه هاي نايلوني :براي اين منظور از كيسه هاي نايلوني
ضخيم دو يا سه لايه استفاده مي شود؛به اين ترتيب كه ابتدا 25 درصد كيسه هاي نايلوني
را از آب استخر حاوي بچه ماهيها پر مي كنيم. سپس به نسبت 10 تا 20 كيلوگرم در متر
مكعب درون كيسه ها، بچه ماهي وارد مي كنيم. بعد از خالي كردن هواي موجود در كيسه
نايلوني،اين فضا را توسط اكسيژن موجود در كپسول اكسيژن پًر مي كنيم(يعني 75 درصد
باقيمانده فضا).

سپس درٍ كيسه نايلوني را با نخ مي بنديم. كيسه هاي آماده
شده به اين صورت را مي توان در كارتن قرار داد يا به همين صورت توسط وسيله نقليه
حمل شوند. بعد از حمل كيسه هاي حاوي بچه ماهي به محل كارگاه مورد نظر،براي همدما
شدن آب درون كيسه ها و حوضچه ها و جلوگيري از استرس بچه ماهيها،آنها را درون حوضچه
ها قرار مي دهيم و بعد از گذشت نيم ساعت،كيسه ها را پاره و بچه ماهيان را در حوضچه
ها رها مي كنيم.

2. حمل توسط مخزن : براي اين منظور به يك مخزن پلاستيكي يا
فلزي (استيل،آلومينيوم) تميز كه براي همين منظور ساخته شده باشد، نياز است. قبل از
آبگيري مخزن بهتر است آن را ضد عفوني كنيم. اين روش بيشتر براي حمل بچه ماهيها در
مسير هاي طولاني به كار مي رود. روش كار بدين صورت است كه ابتدا لوله هاي سوراخدار
را كه به لوله مرتبط به كپسول اكسيژن مرتبط است،دركف مخزن قرار مي دهيم،سپس مخزن
مورد نظر را با آب موجود در استخر پًر مي كنيم و شير كپسول اكسيژن را باز مي
كنيم.

سپس با توجه به ظرفيت مخزن به آن بچه ماهي اضافه مي كنيم ( 10 تا 20
كيلوگرم به ازاي هر متر مكعب ). نكته قابل توجه در روش دوم اين است كه آب موجود در
مخزن حتما بايد داراي چرخش باشد،لذا براي اين منظور از يك پمپ كوچك در بالاي مخزن
استفاده مي شود. در اين روش نيز مانند روش اول،قبل از خالي كردن بچه ماهيها در
استخر حتما بايد آب موجود در حوضچه ها و تانكر همدما شود.

نكته : براي حمل
بچه ماهيها به حوضچه ها بايد توجه كرد كه 48 ساعت قبل و 24 ساعت بعد از حمل و نقل
بچه ماهيها از غذا دهي به آنها خودداري شود.

تغذيه ماهيان پرورشي
:

در تغذيه قزل آلا دو نوع غذا مي تواند مورد استفاده قرار گيرد
:

غذاي تر : در گذشته كه علم تغذيه آبزيان و ماهي مانند امروز پيشرفت نكرده
بودند،ماهيان با غذاهاي موجود تغذيه مي شوند. غذاي تر به غذايي گفته مي شود كه از
رطوبت بالايي برخوردار باشند و شامل احشاي دام،جگر،طحال،ماهي تازه و غيره است.
استفاده از اين گروه مواد غذايي خود مشكلاتي براي پرورش دهنده فراهم مي آورد
بنابراين مصرف اين غذاها را براي ماهيان پرورشي محدود مي كند.

خريداري،حمل و
نقل،نگهداري،نحوه مصرف،احتمال آلودگيهاي انگلي و قارچي و ميكروبي آلوده كردن
استخرها،كامل نبودن آنها از لحاظ نسبتهاي گروههاي مواد غذايي و بالا بودن ضريب
تبديل از معايب استفاده از غذاهاي تر است. هنگامي كه غذاي تر به داخل

حوضچه
هاي پرورشي اضافه مي شود،به طور كامل به مصرف ماهيها نمي رسد و مقاديري از آن در كف
حوضچه ها رسوب مي كند و باعث كدورت آب شده ضمن اينكه سبب گرفتگي توريهاي خروجي و
بروز مشكلاتي نيز مي شود.

2 . غذاي خشك : مقدار مواد غذايي موجود در غذاي
قزل آلا طوري طراحي مي شود كه داراي 40 تا 50 درصد پروتئين،10 تا 15 درصد چربي، 10
درصد قند و مقدار كمي ويتامين و عناصر معدني باشد .حجم باقيمانده غذا نيز توسط پر
كننده ها،نظير كنجاله تكميل مي شود. تهيه،حمل و نقل،نگهداري و مصرف اين گروه از
غذاها بسيار ساده است و ماهيان پرورشي به راحتي از آن استفاده مي كنند. در مصرف غذا
نكاتي حائز اهميت است كه حتما بايد مد نظر قرار گيرد :

- اندازه غذاي مصرفي
براي ماهيان پرورشي در سنين مختلف بسيار مهم است بطوري كه اگر اندازه غذاي مصرفي
بزرگتر از اندازه دهان ماهي باشد،نمي تواند مورد مصرف قرار گيرد.از طرف ديگر اگر
اندازه غذا كوچك باشد به خوبي توسط ماهيان ديده و صيد نمي شود به علاوه اين كه ماهي
انرژي زيادي صرف گرفتن غذا مي كند كه اين امر سبب كاهش رشد و هدر رفتن انرژي ماهي
خواهد شد.

- مقدار غذاي اضافه شده به حوضچه هاي پرورشي نيز از نكات مهم است.
اگر غذا به مقدار كافي در اختيار ماهيها قرار نگيرد،رشد ماهيها محدود و سرعت رشد
آنها كند خواهد شد. از طرف ديگر اگر غذا بيش از حد نياز ماهي در حوضچه ريخته شود،در
كف حوضچه ها جمع مي شود و آلودگي آب و بستر حوضچه ها را به همراه خواهد
داشت.

- دفعات غذا دهي نيز بايد با رعايت اندازه ماهي باشد،به طوري كه هر چه
اندازه(سن)ماهي كوچك تر باشد دفعات غذا دهي بيشتر و مقدار آن كمتر و از طرفي هر چه
سن ماهي بزرگتر باشد،دفعات غذادهي كمتر و مقدار غذا بيشتر خواهد شد.

صيد
ماهيان پرورشي :

بعد از 6 تا 8 ماه از شروع دوره پرورشي،يعني هنگامي كه وزن
ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد،اقدام به صيد آنها مي شود. در هنگام صيد بايد پاره
اي از موارد زير را رعايت كرد :

- بازاريابي ماهيان كارگاه قبل از عمليات
صيد؛

- قطع كردن تغذيه ماهيها 48 ساعت قبل از صيد؛

- صيد ماهيان در
ساعات اوليه روز؛

- متوقف نكردن جريان آب در زمان صيد؛

- شست و شوي
ماهيان در سبدهاي پلاستيكي توسط آب؛

- حمل و انتقال ماهيهاي صيد شده به
بازار در اسرع وقت؛

- استفاده از وسيله نقليه مناسب براي انتقال ماهيها به
بازار.

هوادهي در حوضچه هاي پرورشي :

فراهم كردن اكسيژن در طي دوره
پرورشي از نيازهاي اساسي قزل آلا است. همان طور كه گفته شد، آب ورودي به كارگاههاي
پرورش قزل آلا بايد از ميزان اكسيژن بالايي(9تا11 ميلي گرم در ليتر)برخوردار باشد،
به همين جهت براي جبران كمبود اكسيژن در حوضچه هاي پرورش متراكم قزل آلا از هوا دهي
استفاده مي شود. به طور كلي آب دو نوع اكسيژن دارد،يك اكسيژن تركيبي كه جزء ساختمان
مولكول آب است و نوع ديگر،اكسيژن محلول در آب است كه با مولكولهاي آب پيوند ضعيفي
برقرار مي كند و همين نوع اكسيژن به


مصرف تنفس ماهي مي رسد. فراهم
ساختن اكسيژن محلول در آب به طرق مختلف صورت مي گيرد :

الف – تامين اكسيژن
محلول در آب از طريق وارد كردن هوا در آب : در اين روش با تزريق هوا در آب مي توان
اكسيژن محلول در آب را بالا برد،زيرا ميزان اكسيژن آب همواره از هوا كمتر است و در
نتيجه با وارد كردن هوا در آب،اكسيژن جذب آب مي شود و مقدار اكسيژن آن بالا مي رود.
در اين خصوص مي توان از لوله هاي سوراخ دار و سنگ هوا در كف استخر،كه توسط لوله اي
به كمپرسور هوا متصل است استفاده كرد .

ب – تامين اكسيژن محلول در آب از
طريق وارد كردن آب در هوا : در اين روش براي جبران كمبود اكسيژن در آب،آب را در
معرض هوا قرار مي دهند.

يكي از روشهاي اين كار استفاده از لوله هاي سوراخ
دار در بالاي استخرهاي پرورشي است. بدين ترتيب كه لوله هاي سوراخ دار در طول (يك
طرف يا دو طرف) استخر قرار مي گيرد. سپس آب ورودي به لوله ها از طريق يك دستگاه
پمپ،با فشار از سوراخها بر روي سطح آب استخرها پاشيده و باعث افزايش اكسيژن محلول
در آب مي شود.

روش ديگر استفاده از هوا ده پارويي است. اين دستگاه يك
الكتروموتور دارد كه يك محور فلزي را به گردش در مي آورد. در انتهاي اين محور فلزي
تعدادي پره وجود دارد كه سبب جابجايي آب سطحي استخرها مي شود. با به گردش در آمدن
پره ها،آب سطح استخر جابجا مي شود و در معرض هوا قرار مي گيرد. به اين ترتيب كمبود
اكسيژن آب استخرها يا حوضچه ها تامين مي شود.

توضيحات بخش دوم:

پرورش
ماهي با استفاده از منابع آب كشاورزي در روستاها:


پرورش ماهي در كنار
كار كشاورزي يكي از روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك
به اقتصاد خانوار كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي
خواهد شد.

در آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش
داد وبهترين ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد
است البته علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي
قزل آلا لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از
چاه ويا چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن
خارج وبه مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول
بهار ماهي در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.


انواع
استخرهاي دو منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

اكثراً
مستطيل شكل بوده ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در
صورتي ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت
پرورش به ميزاني باشد كه در طول شبانه روز حداقل 50% آب استخر تعويض شود.

ب
)استخرهاي دو منظوره احداثي آبراهه اي :

براساس نقشه هاي تيپ شيلات به صورت
سه استخر يا كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول
وارد شده از آن عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع
وريزش آب مجدداً هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي
وزراعت ميرسد وبدين طريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا
پرورش داده مي شود.

روش كار:

آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده
ميشود بايد سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد
اكسيژن كافي و داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين
مشكل از برجك هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي
چشمه ريز به فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر
ارتفاع داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد
كرده وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار
ميگردد.


ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است
بعنوان مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل
آلا داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را
پوشش ميدهد.

تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده
كه بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد
4400 بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه
در هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره
با اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.


پرورش ماهي با استفاده از
منابع آب كشاورزي در روستاها:


پرورش ماهي در كنار كار كشاورزي يكي از
روشهاي استفاده بهينه از منابع آبي است كه ضمن اشتغالزايي و كمك به اقتصاد خانوار
كشاورز موجب غني سازي آب كشاورزي وافزايش محصولات زراعي وباغي خواهد شد.

در
آب با دماي 8 تا 18 درجه سانتيگراد ميتوان ماهي قزل آلا پرورش داد وبهترين
ومناسبترين دما براي تغذيه ورشد ماهي قزل آلا 15 تا 16 درجه سانتيگراد است البته
علاوه بر دماي مناسب آب , جريان دائم آب و تعويض آن نيز براي پرورش ماهي قزل آلا
لازم وضروري ميباشد.

در استخرهاي دو منظوره , آبي كه جهت آبياري از چاه ويا
چشمه خارج ميشود قبل از ورود به زمين زراعي به استخر وارد شده و پس از آن خارج وبه
مصرف آبياري ميرسد با شروع فعاليت كشاورزي وآبياري محصولات در نيمه اول بهار ماهي
در استخر رها شده ودوره پرورش 6 تا 8 ماه خواهد بود.


انواع استخرهاي دو
منظوره:

الف ) استخرهاي ذخيره آب كشاورزي :

اكثراً مستطيل شكل بوده
ودر نقاطي مشرف به زمين هاي زراعي احداث شده اند در اين استخرها در صورتي ميتوان
ماهي قزل آلا پرورش داد كه آب ورودي علاوه بر داشتن شرايط لازم جهت پرورش به ميزاني
باشد كه در طول شبانه روز حداقل 50% آب استخر تعويض شود.

ب )استخرهاي دو
منظوره احداثي آبراهه اي :

براساس نقشه هاي تيپ شيلات به صورت سه استخر يا
كانال سيماني موازي طراحي ميشود بطوري كه آب به كانال يا استخر اول وارد شده از آن
عبور مي كند ودر هنگام ورود به استخر دوم بواسطه اختلاف ارتفاع وريزش آب مجدداً
هوادهي شده وسپس به همين طريق وارد استخر سوم شده وبه مصرف كشاورزي وزراعت ميرسد
وبدين طريق در كنار كشاورزي در داخل استخرهاي دو منظوره ماهي قزل آلا پرورش داده مي
شود.

روش كار:

آبي كه در آن ماهي قزل آلا پرورش داده ميشود بايد
سرشار از اكسيژن و عاري از گازهاي مضر باشد وآب چاه هاي كشاورزي فاقد اكسيژن كافي و
داراي گازهاي زيان بار براي پرورش ماهي قزل آلا است براي رفع اين مشكل از برجك
هواده استفاده مي شود كه استوانه اي است با حداقل پنج طبقه توري فلزي چشمه ريز به
فاصله بيست سانتيمتر از هم كه بايد از كف آب نما حداقل هفتاد سانتي متر ارتفاع
داشته باشد كه در اين حال طبقات توري سطح تماس بيشتري بين آب چاه وهوا ايجاد كرده
وباعث جذب اكسيژن هوا توسط آب ودفع دي اكسيدكربن وساير گازهاي زيان بار ميگردد.



ظرفيت توليد هر استخر دو منظوره به ميزان آب چاه وابسته است بعنوان
مثال چاهي با آبدهي 20 ليتر در هر ثانيه ميتواند يك استخر دو تني ماهي قزل آلا
داشته باشد در صورتي كه چاه با آبدهي 40 ليتر در ثانيه يك استخر چهار تني را پوشش
ميدهد.

تعداد بچه ماهي مورد نياز با ازاء هر تن توليد 4000 قطعه بوده كه
بااضافه كردن ده درصد تلفات احتمالي بايد براي توليد هر تن ماهي قزل آلا تعداد 4400
بچه ماهي به وزن تقريبي 5 گرم تهيه گردد تراكم ماهيان در اين حالت 100-70 قطعه در
هر متر مربع ميباشد. اصول ماهيدار كردن و غذادهي ماهيان در استخرهاي دو منظوره با
اصول كلي پرورش ماهي قزل آلا يكسان است.


پاكسازي استخر:

تخته
ها وتوريهاي ورودي وخروجي بايستي در طول روز چندين بار بوسيله برس تميز گردند. بايد
توجه داشت آب استخرها هميشه تميز وشفاف وكف استخر هميشه نمايان باشد.بهترين زمان
براي پاكيزگي استخرها صبحها وقبل از غذا دهي به ماهيان است.قبل از تميزي استخر,
ماهيان بايد حدود 15 _ 10 ساعت قبل غذادهي نشده باشند.براي اين كار بايد قاب فلزي
ويژه به ارتفاع 50 سانتيمتر وبه عرض استخر تهيه شده , بطوريكه 40 سانتيمتر آن به
وسيله تخته يا ايرانيت پلاستيكي فشرده كاملاً غير قابل نفوذ شود وبالاي آن به ميزان
10 سانتيمتر توري باشد. بطوريكه به ميزان 40 سانتيمتر آب داخل استخر بماند ومازاد
آن سرريز شود.

جهت پاكسازي بايد ابتدا سطح آب را به 40 سانتيمتر رسانده و
بعد 4-3 متر اول هر استخر را بوسيله برس شسته وماهيان را در 4 تا 3 متر اول كه شسته
شده بوسيله قاب فلزي ساخته شده حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه استخر نمود كه
لجن وپس مانده مواد غذايي موجوددر كف استخر از طريق كف شور ودريچه هاي تعبيه شده به
همين منظور خارج گردند.بطوري كه لجن ومواد زائد استخر اول وارد استخر دومي يا سومي
نگردد ودفعات غذادهي صبح حذف شده وفقط غذادهي بعدازظهر به ماهيان داده شود.مواردي
كه هنگام قطع برق واز كار افتادن پمپ اصلي بايد رعايت شود:

راه اندازي پمپ
برگشت

قطع غذادهي

جلوگيري از هر گونه استرس به ماهيان


جلوگيري از پاكيزه نمودن استخر


تغذيه :

اصول تغذيه
شامل نوع ،ميزان و دفعات غذادهي در استخرهاي دو منظوره كشاورزي از روشهاي كلي اصول
غذادهي ماهيان قزل آلا تبعيت ميكند.


ج) پرورش ماهي در كانالهاي آب
كشاورزي:


پرورش ماهي در كانالهاي آب كشاورزي :

كانالهاي كشاورزي
حد واسطي بين يك منبع آبي (رودخانه , سراب و…) و زمينهاي كشاورزي محسوب مي شوند كه
معمولاً بصورت سيماني مي باشند. اين كانالها با عمق كم وحداكثر چند متر عرض وطولي
برابر با چند صدمتر هستند. شيب كانالهاي كشاورزي 20-10 سانتيمتر در 30 متر است . حد
مطلوب تعويض آب در آنها 3-2 مرتبه در ساعت مي باشد. كانالهاي كشاورزي در صورت دارا
بودن شرايط مناسب (دما , ميزان آب , طول وعمق مناسب , عدم آلودگي و…) مي توانند جهت
پرورش ماهي قزل آلا استفاده شوند, كه معمولاً اين كانالها توسط توريهايي به فاصله
هاي حدود 30 متر از يكديگر مجزا مي شوند. بطور كلي پتانسيل نگهداري ماهي در آنها
بين 35-25 كيلوگرم در متر مكعب در نوسان است. از آنجائيكه ميزان اكسيژن محلول درطول
كانال كاهش مي يابد واز طرف ديگر بار آلودگي آن افزايش مي يابد در فاصه هاي معيني
از كانال آب جاري هوادهي مي شود.

ماهيدار كردن كانال:

- اندازه
كانالهايي كه بچه ماهيان را در آن مي ريزيم متفاوت است وبستگي به وزن ماهي
دارد

_ براي ماهيان كه حدود 3 تا 5 گرم وزن دارند طول كانال تقريباً 10 متر
, عرض 1 متر وعمق نيم متر است.

_ براي ماهياني كه حدود 10 تا 20 گرم وزن
دارند طول كانال تقريباً 20 متر, عرض 3 متر وعمق 8دهم متر است.

_ براي
ماهياني كه بالاتر از 50 گرم هستند طول كانال 30 متر, عرض 6-5 متر وعمق يك و دو دهم
متر است.

معمولاً عرض كانالها بايد يك دهم طول آنها باشد. پس از مشخص شدن
محل خريد بچه ماهي , دريافت گواهي بهداشتي وتاييد شيلات استان لازم است . 24 ساعت
قبل از بارگيري وحمل بچه ماهيان، قطع غذا بايد صورت گيرد زيرا اگر ماهيان تغذيه
كرده باشند هضم غذا نياز به اكسيژن اضافي داشته ودر هنگام حمل ونقل ماهي دچار استرس
مي شود. بعد از رهاسازي ماهيان نيز بايد تا 24 ساعت از غذادهي خودداري كرد.



غذادهي :

اصول غذادهي ماهيان در كانال از الگوي غذادهي كلي
ماهيان قزل آلا تبعيت مي كند.

پاكسازي كانال:

پاك كردن دريچه ها وكف
كانال:

بهترين زمان براي پاكيزه كردن كانالها صبحها و قبل از غذادهي به
ماهيان است. قبل از تميز كردن حدود 15-10 ساعت قبل از غذادهي قطع مي شود. تخته ها
وتوريهاي ورودي وخروجي در طول روز بايستي چندين بار بوسيله برس تميز گردند كف كانال
ها بايد هفته اي يكبار پاكيزه شود, زيرا قزل آلا به آب شفاف حاوي اكسيژن بالا
نيازمند است.

در تميز كردن كانال ابتدا سطح آب را كم كرده (بسته به ارتفاع
آب استخر) بعد 3 تا 4 متر اول كانال را بوسيله برس شسته وماهيان را در 3_ 4 متر اول
كه شسته شده بوسيله قاب فلزي دست ساز حبس نموده وشروع به پاكيزه نمودن بقيه كانال
مي نماييم تا لجن وپس مانده غذايي موجود در كف استخر از طريق دريچه هاي تعبيه شده
جهت اين منظور خارج شود به طوريكه لجن ومواد زائد كانالها وارد كانالهاي بعدي نشود.
دفعات غذادهي صبح نيز حذف شده وفقط بعدازظهر ماهيان غذادهي مي شوند.

صيد
وعرضه ماهيان به بازار:

بعد از 5 تا 6 ماه از شروع دوره پرورش , كه وزن
ماهيان به 250 تا 300 گرم رسيد اقدام به صيد آنها مي كنند. به منظور جلوگيري از
تسريع فساد وحفظ شكل ماهي پس از صيد بايد به مدت 48-24 ساعت قبل از صيد نسبت به قطع
غذاي ماهيان اقدام نمود.

بهتر است قبل از صيد برآوردي از مقدار ماهيها صورت
گيرد تا عمليات بازاريابي بهتر انجام شود.

صيد ماهي هاي موجود در كانال
كشاورزي به دو طريق انجام مي شوند:

اگر تخليه كامل آب كانال امكان پذير
باشد كانال تخليه شده, كل ماهيان صيد مي شود

در كانال هاي با آب جاري كه
امكان متوقف نمودن آب جاري وجود نداشته باشد ماهي ها را در گوشه اي از كانال جمع
كرده آنها را صيد مي كنند.

در پايان ماهيان صيد شده را در جعبه گذاشته لابه
لاي آنها خرده هاي يخ ريخته تا ماهي با كيفيت بالا در بازار عرضه
شود.
+ نوشته شده در  شنبه پانزدهم آذر 1393ساعت 13:58  توسط مهندس جکی پور  | 

اصول پرورش ماهی قزل آلا

کمبود منابع آبی در کشور ما و نیاز مردم به مواد پروتئینی سالم باعث شده است تا بهره برداری دو یا چند منظوره از منابع آب همواره مورد توجه قرار گیرد که پرورش ماهی یکی از آنها می باشد.
ماهیان پرورشی از لحاظ دامنه تحمل دمایی به دو گروه سردابی و گرمابی تقسیم می شوند. ماهیان سردابی در18-12 درجه سانتیگراد و ماهیان گرمابی در 27-20 درجه سانتیگراد بهترین رشد را دارند.
ماهیان گرمابی شامل چهار گونه اند وشامل: کپور معمولی، آمور، فیتوفاک و سرگنده می باشند که به سه گونه اخیر  اصطلاحا کپور ماهیان چینی گفته می شود و تنها گونه ماهی سردابی که در ایران پرورش داده می شود ماهی قزل آلای رنگین کمان است که در اصطلاح عامیانه به آن قزل آلا گفته می شود.
با توجه به اینکه استان خراسان شمالی در شمال شرق کشور واقع شده و اکثر مناطق آن دارای آب و هوای سرد می باشد پتانسیل خوبی در زمینه پرورش قزل آلا دارد
شرایط فیزیکو شیمیایی مناسب آب جهت پرورش قزل آلا:

الف) دما
دمای مناسب جهت پرورش قزل آلا 18-12 درجه سانتیگراد می باشد. البته مناسب ترین دما برای پرورش این ماهی 15 درجه سانتیگراد است. دمای بالاتر و پایین تر از این محدوده باعث کاهش رشد می شود و دمای بالاتر از 24 درجه موجب تلفات میگردد.

ب) PH یا اسیدیته آب
PH مناسب جهت پرورش قزل آلا 8/4-6/8 می باشد. PH
خارج از این محدوده باعث تلفات می شود.

ج) اکسیژن محلول
میزان اکسیزن محلول در آب به فاکتورهای متعددی از جمله ارتفاع، دما، شوری و... بستگی دارد ولی در هر حال اکسیژن خروجی نباید کمتر از 5 میلیگرم در لیتر باشد. جهت افـــــزایش  اکسیژن محلول راههای متعدد وجود دارد از جمله استفاده از  هواده ها که امروزه انواع مختلف داشته و عملکردهای متعدد دارند.

د) شوری
به طور کلی افزایش شوری آب موجب کاهش درجه اشباع اکسیژن می شود.آبهای شیرین دارای شوری  ppt1-0/1 می باشند و ماهی قزل آلا تا شوری ppt 30 را تحمل می کند. شوری به میزان ppt 10 برای پرورش قزل آلا مناسب می باشد.

ه) شفافیت
قزل آلا ماهی است شکارچی و گوشتخوار به همین دلیل شفافیت آب تاثیر بسزایی در رشد آن دارد به عبارت دیگر ماهی باید غذای خود را ببیند تا آنرا بخورد. به طور کلی در پرورش قزل آلا شفافیت باید تا کف استخر تامین شده باشد و میزان مواد معلق آن باید کمتر از 30 میلیگرم در لیتر باشد.

منابع آب جهت پرورش قزل آلا
ماهی قزل آلا به طرق مختلف و در منابع آبی مختلف پرورش داده می شود. چشمه ها، رودخانه ها، قنوات و چاههای کشاورزی از مهمترین منابع پرورش قزل آلا در کشور می باشد.

ساخت استخرهای پرورشی:
در ساخت استخرها باید نکاتی را مد نظر داشت:
- شیب زمین به گونه ای باشد که آب به حالت ثقلی از استخر خارج گردد ونیاز به صرف هزینه نباشد.
- ورودی و خروجی استخر به طور صحیح ساخته شود. خروجی باید به صورت سه شیاره ساخته شود تا بتوان اولا سطح آب را در استخر بسته به شرایط تنظیم نمود و ثانیا آب کف استخر خارج گردد.
-آب قبل از وارد شدن به استخر به بالای برجک هواده منتقل شود تا گازهای مضر از آب جدا شوند.
- شیب 2درصد برای استخرها ( ورودی به خروجی)در نظر گرفته شود تا فضولات کف همراه با جریان آب از استخر خارج شوند.
بچه ماهی قزل آلا را می توان در تمام طول سال در مزارع رهاسازی نمود. وزن رهاسازی بهتر است حدود 10 گرم باشد تا هم دوره پرورش خیلی طولانی نشود و هم تلفات کمتر شود.(تلفات در وزن زیر 10 گرم بیشتر است) تعداد ماهی رهاسازی شده بستگی به مقدار دبی آب و وزن هدف دارد. به طور کلی به ازای 7 لیتر در ثانیه  می توان یک تن ماهی برداشت نمود حال اگر وزن هدف 400 گرم باشد برای تولید یک تن ماهی به 2500 قطعه بچه ماهی نیاز  می باشد. 15-10درصد هم باید به عنوان تلفات در نظر گرفت.
ظرفیت و تناژ پرورش بستگی به آب ورودی دارد و بر این اساس تعداد استخرها نیز متفاوت است ولی در هر حال چنانچه شیب زمین اجازه بدهد برای اینکه بتوان از آب حداکثر را نمود استخرها در در دو یا سه ردیف ویا حتی بیشتر احداث می نمایند.بطوریکه استخرهای بچه ماهی در ردیف اول، پیش پرواری در ردیف دوم و در ردیف سوم ماهیان پرواری و آماده صید قرار می گیرند. برای بهترین بازده ارتفاع ریزش آب از یک ردیف به ردیف بعدی  حدود 70 سانتیمتر می باشد.دیواره های بین استخرها باید به  شکلی باشد که بتوان برای غذادهی وصید بر روی آنها حرکت کرد.

غذا دهی:
اگر مزرعه ای به بهترین شکل ممکن ساخته شود و بهترین بچه ماهی هم در آن رهاسازی گردد ولی مدیریت تغذیه در آن اعمال نگردد مسلما این مرکز به سودآوری نخواهد رسید.انتخاب نوع غذا و مقدار جیره روزانه مهمترین اصل در زمینه غذادهی می باشد. تعداد دفعات غذادهی نیز بستگی به وزن ماهی دارد به طوریکه بچه ماهی های حدود 10 گرم تا 6 بار در روز و ماهیان پروراری 1تا 2 بار در روز غذادهی می شوند.
در پرورش ماهی تامین غذا بیشترین هزینه تولید را دارد. پس هرچه بتوان در این قسمت مدیریت بهتری اعمال نمود سودآوری کار بیشتر خواهد شد. برای اینکار باید به یک سری نکات توجه کرد:

- با محاسبه میانگین وزنی ماهیان و مشخص کردن مقدار ماهی موجود در استخر(بیومس) و دمای آب مقدار دقیق غذای روزانه  مشخص شود.
- از مکملهای معدنی و ویتامینی در جیره غذایی استفاده شود.
- نحوه غذا دهی باید به شکلی باشد تا همه ماهیان استخر از غذا استفاده نمایند و غذا هدر نرود.
- غذای مورد نیاز باید در مکانی خنک و دور از نور مستقیم خورشید قرار گیرد و هنگام خرید غذا حتما به تاریخ تولید و مصرف آن توجه شود.
- پاکتهای غذا باید بر روی پالت چوبی قرار گیرد.
- تهویه انبار باید به نحو مطلوب انجام گیرد.

رقم بندی:
رقم بندی از جمله کارهایی است کــــه معمولا در همه استخرهای
پرورش ماهی صورت می گیرد. علت آن هم این است که چون در زمان تغذیه ممکن است غذا به تمام ماهیها به طور یکسان نرسدو یا در زمان رهاسازی بچه ماهیها یک دست نبوده باشند پس از مدتی در ماهیها اختلاف وزن دیده می شود که در این صورت باید ماهیها رقم بندی شوند یعنی ماهیهای  کوچک و بزرگ از یکدیگر جدا شوند. مهمترین دلایل آن بدین شرح است:
- به دلیل ریز و درشت بودن ماهی و خطا در میانگین وزنی محاسبه جیره غذایی دقیق نخواهد بود.
- ماهیهای کوچکتر در رقابت غذایی با ماهیهای بزرگتر موفق نیستند و بنابراین رشد نخواهند کرد یا رشد بسیار کندی خواهند داشت.

بهداشت:
رعایت نکات بهداشتی در امر پرورش ماهی تضمین کننده بقا و سود آوری یک مرکز پرورشی خواهد بود و با بکارگیری و توجه بــه یکسری مسائل کوچک می توانــد از بروز مشکلات بزرگ جلوگیری نمود.
مشاهده شنای غیر طبیعی می تواند علامت شروع یک بیماری  باشد که باید سریعا به اطلاع کارشناس شیلات برسد.
هرگونه تلفات در استخر باید سریعا از استخر خارج و به طور بهداشتی  دفن گردد. البته تلفات موردی، طبیعی است درصورت استمرار تلفات یا تلفات با حجم بالاحتما باید مراتب را به اطلاع کارشناسان شیلات رساند. استفاده از مکملهای ویتامینی باعث مقاومت ماهی در برابر بیماریها شده و به طور قابل ملاحظه ای از بروز بیماری و تلفات ناشی از آن جلوگیری می نماید.

افزایش تولید در واحد سطح:
با توجه به کمبود منابع آبی و ادامه روند خشکسالی و همچنین افزایش جمعیت و تقاضای روز افزون ماهی یکی از راههای افزایش تولید استفاده از امکانات جانبی برای افزایش تولید در واحد سطح می باشد. هواده ، مدیا و دستگاههای فیلتراسیون از جمله این امکانات می باشند. ساده ترین و کم هزینه تریت آنها هواده ها می باشند. امروزه هواده های بسیار متنوع با عملکردهای مختلف وجود دارد. معروفترین آنها هواده اسپلش می باشد که کاربرد این هواده در استخرها می تواند به میزان 10 تا 20 درصد بر حلالیت اکسیژن اضافه می کند.
مشکلی که این قبیل هواده ها دارند این است که به دلیل اینکه این قبیل هواده ها می توانند فضولات ماهی را به ذرات ریز تبدیل کند که حذف آنها از استخر مشکل بوده و تاثیر نامطلوبی بر روی طعم و مزه ماهی می گذارد.
به همین منظور دستگاههای مخلوط کننده اکسیژن جهت مزارع ماهی پیشنهاد می گردد. مزایای این دستگاهها نسبت به هواده به طور مختصر عبارت است از:
- حلالیت اکسیژن آب به میزان 4 تا 6 برابر
- افزایش تولید ماهی به میزان 4 برابر حالت معمول که با رهاسازی لایه ای این میزان به 8 برابر خواهد رسید.
- کاهش ضریب تبدیل غذایی از 2 در سیستمهای سنتی به 1/1

+ نوشته شده در  سه شنبه یازدهم آذر 1393ساعت 9:50  توسط مهندس جکی پور  | 

مطالب قدیمی‌تر